Ένα αρχιτεκτονικό κόσμημα του 1905, χτισμένο από περίφημους Λαγκαδινούς πετράδες, απειλείται από τις γεωλογικές καθιζήσεις. Η ιστορία του ναού, οι καταστροφές, οι προσπάθειες των κατοίκων και των αποδήμων και η ανάγκη άμεσης παρέμβασης για να μη χαθεί ένα σπουδαίο μνημείο της θρησκευτικής και πολιτιστικής κληρονομιάς των Καλαβρύτων.

  • Γράφει ο Νίκος Κυριαζής
Στην καρδιά ενός μοναδικού φυσικού τοπίου, απέναντι από την ιστορική Ιερά Μονή Μακελλαριάς και πάνω από το επιβλητικό φαράγγι του ποταμού Σελινούντα, βρίσκεται ένα από τα πιο ξεχωριστά εκκλησιαστικά μνημεία της περιοχής των Καλαβρύτων. Ο Ιερός Ναός της Κοιμήσεως της Θεοτόκου στους ιστορικούς Λαπαναγούς Αχαΐας εκπέμπει SOS, καθώς κινδυνεύει να χαθεί οριστικά στον γκρεμό.
Δεν πρόκειται για έναν συνηθισμένο παλιό ναό. Είναι ένα αρχιτεκτονικό κόσμημα, άρρηκτα συνδεδεμένο με την ιστορία, την οικονομική ακμή, την πίστη και τη συλλογική μνήμη ενός ολόκληρου χωριού. Ένα μνημείο που δημιουργήθηκε με τον μόχθο και τις οικονομίες εκατοντάδων οικογενειών και σήμερα χρειάζεται επειγόντως τη βοήθεια όλων.

ΕΝΑΣ ΝΑΟΣ ΠΟΥ ΓΕΝΝΗΘΗΚΕ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΚΜΗ ΕΝΟΣ ΟΛΟΚΛΗΡΟΥ ΧΩΡΙΟΥ
Στις αρχές του 20ού αιώνα οι Λαπαναγοί βρίσκονταν σε περίοδο σημαντικής ανάπτυξης. Το χωριό αριθμούσε περίπου 250 οικογένειες και σχεδόν 1.000 κατοίκους, ενώ η οικονομική και κοινωνική του δραστηριότητα είχε δημιουργήσει την ανάγκη για έναν νέο, μεγαλύτερο και επιβλητικότερο ναό.
Ο παλαιότερος χώρος λατρείας δεν επαρκούσε πλέον για τις ανάγκες των κατοίκων. Έτσι, το 1902 συγκροτήθηκε ειδική επιτροπή με σκοπό την ανέγερση του νέου Ιερού Ναού της Κοιμήσεως της Θεοτόκου.
Η ανταπόκριση των κατοίκων υπήρξε αξιοθαύμαστη. Οι οικογένειες του χωριού συνεισέφεραν οικονομικά, προσφέροντας από το υστέρημά τους για την κατασκευή ενός ναού αντάξιου της εποχής και της ακμής των Λαπαναγών.
Το έργο ανατέθηκε στους περίφημους πετράδες των Λαγκαδίων Αρκαδίας, τεχνίτες με μεγάλη παράδοση στην πέτρινη αρχιτεκτονική. Με την εξαιρετική τέχνη τους δημιούργησαν ένα κτίσμα υψηλής αισθητικής, με επιμελημένη λιθοδομή και κατασκευαστικές λεπτομέρειες που μαρτυρούν την ποιότητα της εργασίας τους.
Η ανέγερση δεν περιορίστηκε στην κατασκευή των πέτρινων τοίχων. Ακολούθησαν η στέγη, ο γυναικωνίτης, τα καμπαναριά, το ξυλόγλυπτο τέμπλο, η αγιογράφηση και ο απαραίτητος λειτουργικός εξοπλισμός.
Έτσι δημιουργήθηκε ένας ναός που αποτέλεσε για δεκαετίες το πνευματικό και κοινωνικό κέντρο των Λαπαναγών. Εκεί συναντιούνταν οι οικογένειες, τελούνταν οι μεγάλες θρησκευτικές εορτές, βαπτίσεις και γάμοι, εκεί αποχαιρετούσαν τους ανθρώπους τους και εκεί διατηρούσαν ζωντανή την κοινή τους ταυτότητα.

Η ΠΕΤΡΙΝΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΠΟΥ ΜΑΡΤΥΡΑ ΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΜΙΑΣ ΑΛΛΗΣ ΕΠΟΧΗΣ
Ο ναός αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα της παραδοσιακής αρχιτεκτονικής των Λαπαναγών. Η πέτρα, η προσεγμένη κατασκευή και η εναρμόνιση του κτίσματος με το φυσικό ανάγλυφο της περιοχής συνθέτουν ένα ιδιαίτερο αρχιτεκτονικό σύνολο.
Δεν είναι τυχαίο ότι η εκκλησία θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα δείγματα της τεχνικής των παλιών μαστόρων που δραστηριοποιήθηκαν στον οικισμό.
Οι παλιές πέτρινες κατοικίες, τα διώροφα και τριώροφα αρχοντικά και τα δημόσια κτίσματα μαρτυρούν την παρουσία έμπειρων τεχνιτών και μια τοπική παράδοση που αξιοποίησε με μοναδικό τρόπο τα υλικά της περιοχής.
Η Κοίμηση της Θεοτόκου συγκεντρώνει σε ένα κτίσμα αυτή την αρχιτεκτονική ταυτότητα και αποτελεί ένα πολύτιμο τεκμήριο της ιστορίας της τοπικής οικοδομικής τέχνης.

ΟΙ ΠΡΩΤΕΣ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΕΣ – ΟΙ ΚΑΤΟΛΙΣΘΗΣΕΙΣ ΤΟΥ 1980
Η πρώτη μεγάλη δοκιμασία για τον ιστορικό ναό ήρθε το 1980.
Οι έντονες βροχοπτώσεις και οι κατολισθήσεις που σημειώθηκαν στην περιοχή προκάλεσαν σοβαρά προβλήματα στο έδαφος θεμελίωσης. Εμφανίστηκαν καθιζήσεις και εκτεταμένες ρωγμές στο δάπεδο, στα καμπαναριά και στην τοιχοποιία του ναού.
Οι τεχνικές μελέτες που ακολούθησαν απέδωσαν τις ζημιές στην αστάθεια του εδάφους και ανέδειξαν την ανάγκη εκτέλεσης έργων αντιστήριξης και προστασίας.
Η κατάσταση ήταν ιδιαίτερα ανησυχητική, καθώς η θέση του ναού, στο χείλος του απόκρημνου πρανούς πάνω από τον Σελινούντα, τον καθιστούσε ευάλωτο στις γεωλογικές μεταβολές.

Ο ΣΕΙΣΜΟΣ ΤΟΥ 1989 ΕΠΙΔΕΙΝΩΣΕ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ
Λίγα χρόνια αργότερα, ο σεισμός του 1989 επιβάρυνε ακόμη περισσότερο την ήδη προβληματική κατάσταση.
Οι ζημιές ήταν σοβαρές. Κατέρρευσαν οι θόλοι των καμπαναριών, προκλήθηκαν σημαντικές φθορές στη στέγη και στο ξυλόγλυπτο τέμπλο, ενώ η συνολική στατική κατάσταση του κτίσματος έγινε ακόμη πιο δύσκολη.
Ο ναός σταδιακά έπαψε να εξυπηρετεί τις λειτουργικές ανάγκες των κατοίκων και παρέμεινε ανενεργός.
Η εγκατάλειψη της λειτουργικής του χρήσης, ωστόσο, δεν σήμαινε και εγκατάλειψη από τους ανθρώπους του χωριού.

Ο ΑΓΩΝΑΣ ΤΩΝ ΛΑΠΑΝΑΓΗΤΩΝ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΣΩΣΗ ΤΟΥ
Οι Λαπαναγήτες, τόσο όσοι παρέμειναν στο χωριό όσο και όσοι εγκαταστάθηκαν στο Αίγιο, στην Πάτρα, στην Αθήνα και στο εξωτερικό, δεν έπαψαν να ενδιαφέρονται για την τύχη του ναού.
Με τη συνδρομή των αποδήμων, των κατοίκων και του Συλλόγου Λαπαναγητών πραγματοποιήθηκαν κατά καιρούς προσπάθειες συντήρησης, καθαρισμού και προστασίας του μνημείου.
Η σχέση των ανθρώπων με την εκκλησία παραμένει ιδιαίτερα ισχυρή. Για πολλούς αποτελεί τον τόπο όπου γεννήθηκαν οι οικογενειακές τους αναμνήσεις, όπου μεγάλωσαν οι γονείς και οι παππούδες τους και όπου συνδέονται οι σημαντικότερες στιγμές της ζωής τους.
Σήμερα, όμως, το πρόβλημα δεν είναι μόνο η φθορά του χρόνου. Είναι κυρίως η γεωλογική αστάθεια του εδάφους και ο κίνδυνος περαιτέρω υποχώρησης προς το φαράγγι.

Ο ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΛΑΠΑΝΑΓΗΤΩΝ ΔΕΝ ΕΓΚΑΤΑΛΕΙΠΕΙ ΤΟ ΧΩΡΙΟ
Παρά τη δημογραφική συρρίκνωση και τον μικρό αριθμό των μόνιμων κατοίκων, οι Λαπαναγήτες εξακολουθούν να προσφέρουν στον τόπο καταγωγής τους.
Με πρωτοβουλία του Διοικητικού Συμβουλίου του Συλλόγου Λαπαναγητών πραγματοποιήθηκαν και φέτος σημαντικές παρεμβάσεις για την αισθητική και λειτουργική αναβάθμιση του οικισμού.
Ύστερα από πολλά χρόνια έγινε εκτεταμένος καθαρισμός και φροντίδα του Ιερού Ναού της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, με στόχο να διατηρηθεί σε όσο το δυνατόν καλύτερη κατάσταση ένας από τους σημαντικότερους χώρους ιστορικής και πνευματικής αναφοράς του χωριού.
Παράλληλα, πραγματοποιήθηκε δεντροφύτευση με μουριές σε κεντρικά σημεία, όπως στην πλατεία και στον Άγιο Ανδρέα, σε μια προσπάθεια να αποκατασταθεί σταδιακά η φυσική σκιά που χάθηκε μετά την απώλεια των ιστορικών πλατανιών που επί δεκαετίες κοσμούσαν τον οικισμό.
Οι πρωτοβουλίες αυτές αποτελούν έμπρακτη απόδειξη ότι οι δεσμοί με τον τόπο καταγωγής δεν χάνονται, ακόμη κι όταν οι άνθρωποι αναγκάζονται να εγκαταλείψουν τα χωριά τους.
Ο Σύλλογος και οι απόδημοι Λαπαναγήτες προσπαθούν να κρατήσουν ζωντανή την ιστορία, να φροντίσουν τον δημόσιο χώρο και να διατηρήσουν την ιδιαίτερη φυσιογνωμία του χωριού.

ΛΑΠΑΝΑΓΟΙ: ΕΝΑΣ ΤΟΠΟΣ ΓΕΜΑΤΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΗ ΟΜΟΡΦΙΑ
Οι Λαπαναγοί δεν είναι μόνο η ιστορική εκκλησία της Κοιμήσεως.
Είναι η Καυκαριά, όπου τον Αύγουστο του 1827 δόθηκε η ιστορική μάχη των ελληνικών δυνάμεων εναντίον του στρατού του Ιμπραήμ. Είναι το Γερακοβούνι, ο επιβλητικός βραχώδης σχηματισμός που δεσπόζει πάνω από το χωριό. Είναι το Γυφταπήδημα, το παλιό πέτρινο γεφύρι πάνω από τον Σελινούντα, η Βρύση του Δεσπότη, το δάσος της Κάνισκας και η σπηλαιώδης Παναγία Καταφυγιώτισσα.
Είναι επίσης η απέναντι ιστορική Ιερά Μονή Μακελλαριάς, που σύμφωνα με την παράδοση ιδρύθηκε το 532 μ.Χ. και αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα θρησκευτικά μνημεία της ευρύτερης περιοχής.
Ένας τόπος με πλούσια ιστορία, με σημαντική συμμετοχή στην Επανάσταση του 1821, με αγώνες και θυσίες κατά τη γερμανική Κατοχή, αλλά και με μια σπουδαία αρχιτεκτονική παράδοση.
Ένας τόπος που σήμερα κινδυνεύει να ξεχαστεί μαζί με τα μνημεία του.

ΤΟ ΜΕΓΑΛΟ ΖΗΤΟΥΜΕΝΟ: ΝΑ ΣΩΘΕΙ ΠΡΙΝ ΕΙΝΑΙ ΑΡΓΑ
Η προσπάθεια των κατοίκων και του Συλλόγου είναι σημαντική και αξίζει κάθε αναγνώριση. Ωστόσο, ο καθαρισμός και η περιποίηση του χώρου δεν μπορούν να αντιμετωπίσουν το βασικό πρόβλημα που απειλεί τον ναό.
Απαιτείται άμεση κινητοποίηση και συντονισμένη παρέμβαση.
Ο Δήμος Καλαβρύτων, η Περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας, οι αρμόδιες υπηρεσίες του Υπουργείου Πολιτισμού, η Ιερά Μητρόπολη Καλαβρύτων και Αιγιαλείας και κάθε εμπλεκόμενος φορέας οφείλουν να εξετάσουν τη δυνατότητα άμεσης διάσωσης του μνημείου.
Προτεραιότητα πρέπει να δοθεί σε μια ολοκληρωμένη γεωλογική και γεωτεχνική διερεύνηση, στην αποτύπωση της στατικής κατάστασης του ναού, στην αξιολόγηση του κινδύνου κατολίσθησης και στον σχεδιασμό των κατάλληλων έργων αντιστήριξης και αποκατάστασης.
Παράλληλα, χρειάζεται να αναζητηθούν χρηματοδοτικά εργαλεία και προγράμματα για την προστασία και την ανάδειξη του ιστορικού αυτού εκκλησιαστικού μνημείου.
Γιατί η Κοίμηση της Θεοτόκου στους Λαπαναγούς δεν είναι απλώς μια παλιά εκκλησία.
Είναι ο μόχθος 250 οικογενειών που πριν από περισσότερο από έναν αιώνα ένωσαν τις δυνάμεις τους για να δημιουργήσουν ένα σπουδαίο έργο. Είναι η τέχνη των Λαγκαδινών μαστόρων. Είναι οι προσευχές και οι μνήμες γενεών. Είναι η ιστορία ενός ολόκληρου χωριού.
Δεν πρέπει να επιτρέψουμε να χαθεί ένα τέτοιο μνημείο.

Υ.Γ. Ο γράφων διατηρεί ιδιαίτερους συναισθηματικούς δεσμούς με τους Λαπαναγούς, καθώς την περίοδο 1949-1959 εφημέριος του χωριού υπήρξε ο αείμνηστος π. Νικόλαος Τσάφος από το Λεχούρι Καλαβρύτων, παππούς του εκ μητρός. Εκείνα τα δύσκολα μεταπολεμικά χρόνια, ο ακούραστος ιερέας διένυε αδιάλειπτα, με τα πόδια, τη διαδρομή από το Λεχούρι προς τους Λαπαναγούς, προκειμένου να επιτελεί με αυταπάρνηση τα ιερατικά του καθήκοντα και να βρίσκεται δίπλα στους κατοίκους του ορεινού χωριού. Η προσφορά και η αυταπάρνησή του παραμένουν ζωντανές στη μνήμη όσων γνώρισαν την ιστορία του τόπου και αποτελούν έναν ακόμη λόγο για τον οποίο το συγκεκριμένο χωριό κατέχει ξεχωριστή θέση στην καρδιά του συντάκτη.