Δέκα χρόνια από τον θάνατο του Κωστή Στεφανόπουλου (Πάτρα, 15 Αυγούστου 1926 – Αθήνα, 20 Νοεμβρίου 2016). Το ΚΑΛΑΒΡΥΤΑ-NEWS τιμά τη μνήμη ενός σπουδαίου Αχαιού, που υπηρέτησε την Ελλάδα με ήθος και αξιοπρέπεια, αφήνοντας ανεξίτηλο αποτύπωμα στην πολιτική ζωή της χώρας. Η ξεχωριστή σχέση του με τα Καλάβρυτα, οι προσωπικές του αναμνήσεις και η παρακαταθήκη ενός Προέδρου που δεν ξεχάστηκε.


Γράφει ο Νίκος Κυριαζής
Δημοσιογράφος

«Σε μία ημέρα θα έχω ξεχαστεί», είχε πει ο Κωστής Στεφανόπουλος λίγο πριν αποχωρήσει από το ύπατο πολιτειακό αξίωμα, το 2005. Η Ιστορία, όμως, είχε διαφορετική άποψη. Είκοσι και πλέον χρόνια μετά, η παρουσία του εξακολουθεί να αποτελεί σημείο αναφοράς για την πολιτική ζωή της χώρας. Για πολλούς Έλληνες – και ιδιαίτερα για τους Αχαιούς – ο Κωστής Στεφανόπουλος παραμένει σύμβολο σεμνότητας, ήθους, αξιοπρέπειας και πολιτικής ευγένειας.
Από την Πάτρα στη δημόσια ζωή
Γεννημένος το 1926 στην Πάτρα, ο Κωστής Στεφανόπουλος προερχόταν από οικογένεια με έντονη κοινωνική και πολιτική παρουσία. Μεγάλωσε σε ένα περιβάλλον όπου η νομική, η δημοσιογραφία και η πολιτική είχαν ξεχωριστή θέση. Στα νεανικά του χρόνια ασχολήθηκε με τον αθλητισμό, ενώ ακολούθησε σπουδές Νομικής και άσκησε τη δικηγορία από το 1954 έως το 1975.
Η διαδρομή του προς τη δημόσια ζωή ξεκίνησε νωρίς, με σταθερό προσανατολισμό στην πολιτική και στα κοινά.
Η είσοδος στην πολιτική και τα πρώτα αξιώματα
Η πολιτική του πορεία άρχισε το 1958, όταν συμμετείχε στην εκλογική αναμέτρηση με την Εθνική Ριζοσπαστική Ένωση (ΕΡΕ). Το 1964 εξελέγη για πρώτη φορά βουλευτής Αχαΐας, αποκτώντας ισχυρό δεσμό με τον τόπο καταγωγής του και τους ανθρώπους του.
Μετά τη Μεταπολίτευση εντάχθηκε στη Νέα Δημοκρατία και συμμετείχε στις κυβερνήσεις του Κωνσταντίνου Καραμανλή, αναλαμβάνοντας σημαντικές κυβερνητικές θέσεις, μεταξύ των οποίων τα υπουργεία Εσωτερικών, Κοινωνικών Υπηρεσιών και Προεδρίας της Κυβερνήσεως.
Τη δεκαετία του 1980 διεκδίκησε την ηγεσία της Νέας Δημοκρατίας, χωρίς να εκλεγεί. Το 1985 αποχώρησε από το κόμμα και ίδρυσε τη Δημοκρατική Ανανέωση (ΔΗΑΝΑ), την οποία ηγήθηκε μέχρι τη διάλυσή της, το 1994.
1995–2005: Μια δεκαετία στο ύπατο πολιτειακό αξίωμα
Το 1995, σε μια περίοδο έντονων πολιτικών διεργασιών, ο Κωστής Στεφανόπουλος εξελέγη Πρόεδρος της Δημοκρατίας, με τη στήριξη της Πολιτικής Άνοιξης και την πολιτική πρωτοβουλία του Ανδρέα Παπανδρέου. Η εκλογή του αποτέλεσε μια ιδιαίτερη στιγμή για την πολιτική ιστορία της χώρας, καθώς ένας πολιτικός που είχε αποχωρήσει από τη Νέα Δημοκρατία αναλάμβανε το ανώτατο πολιτειακό αξίωμα με ευρύτερη πολιτική αποδοχή.
Η παρουσία του στο Προεδρικό Μέγαρο αποδείχθηκε καθοριστική για το κύρος του θεσμού. Με λόγο μετρημένο, θεσμική συνέπεια και σαφή αντίληψη του ρόλου του, κατάφερε να κερδίσει την εκτίμηση ακόμη και πολιτικών αντιπάλων του.
Δεν επιδίωξε να κυριαρχήσει στην πολιτική επικαιρότητα. Αντίθετα, με τη στάση και τις δημόσιες παρεμβάσεις του, ανέδειξε τη σημασία της θεσμικής ευθύνης και της πολιτικής αξιοπρέπειας.
Χαρακτηριστική στιγμή της προεδρίας του υπήρξε η επίσημη υποδοχή του Προέδρου των Ηνωμένων Πολιτειών, Μπιλ Κλίντον, στην Αθήνα, τον Νοέμβριο του 1999. Η τοποθέτησή του απέναντι στον Αμερικανό Πρόεδρο, με τις σαφείς αναφορές στα εθνικά ζητήματα και το διεθνές δίκαιο, έμεινε στην ιστορία ως μία από τις πιο χαρακτηριστικές στιγμές της δημόσιας παρουσίας του.
Η σχέση ζωής με τα Καλάβρυτα
Για τον Κωστή Στεφανόπουλο, τα Καλάβρυτα δεν ήταν απλώς ένας ακόμη τόπος της Αχαΐας. Ήταν ένας τόπος με τον οποίο τον συνέδεαν βιώματα, προσωπικές αναμνήσεις και βαθιά συναισθήματα.
Η σχέση του με την περιοχή δεν περιοριζόταν στην πολιτική του ιδιότητα ή στις θεσμικές επισκέψεις του. Είχε διαρκές ενδιαφέρον για τα ζητήματα των Καλαβρύτων και, όπως θυμούνται άνθρωποι που τον γνώριζαν, το γραφείο του παρέμενε πάντοτε ανοιχτό για τους Καλαβρυτινούς.
Η παρουσία του και η προσωπική του ευαισθησία για την περιοχή άφησαν το δικό τους αποτύπωμα, όχι μόνο στην πολιτική μνήμη του τόπου, αλλά και στην καθημερινή ζωή ανθρώπων που είχαν την ευκαιρία να τον συναντήσουν.
Εγκαίνια του Μουσείου Καλαβρυτινού Ολοκαυτώματος
Στις 9 Ιανουαρίου 2005, λίγους μόλις μήνες πριν ολοκληρώσει τη δεύτερη προεδρική του θητεία, ο Κωστής Στεφανόπουλος επισκέφθηκε τα Καλάβρυτα, προκειμένου να εγκαινιάσει το Δημοτικό Μουσείο Καλαβρυτινού Ολοκαυτώματος.
Η συγκίνησή του ήταν εμφανής μπροστά στα ιστορικά τεκμήρια της ναζιστικής θηριωδίας, που αποτύπωναν μία από τις πιο τραγικές σελίδες της νεότερης ελληνικής ιστορίας.
Το Μουσείο στεγαζόταν στο παλιό Δημοτικό Σχολείο, στο ίδιο κτίριο όπου οι Γερμανοί κατακτητές είχαν συγκεντρώσει τον ανδρικό πληθυσμό της πόλης, λίγο πριν από την εκτέλεση της 13ης Δεκεμβρίου 1943.
Η επίσκεψή του είχε ιδιαίτερο συμβολισμό. Η παρουσία του Προέδρου της Δημοκρατίας στον μαρτυρικό τόπο των Καλαβρύτων αποτελούσε έμπρακτη αναγνώριση της ιστορικής μνήμης και της ανάγκης να διατηρηθεί ζωντανή η μαρτυρία του Ολοκαυτώματος.
Το Σπήλαιο των Λιμνών – Μια σημαντική παρακαταθήκη
Οι Καλαβρυτινοί και ιδιαίτερα οι κάτοικοι των Καστριών δεν ξεχνούν τη συμβολή του Κωστή Στεφανόπουλου στην ανάδειξη του Σπηλαίου των Λιμνών.
Το 1980, από τη θέση του υπουργού Προεδρίας της Κυβερνήσεως, συνέβαλε στην ένταξη της αξιοποίησης του σπηλαίου στα προγράμματα του Ελληνικού Οργανισμού Τουρισμού (ΕΟΤ). Η πρωτοβουλία αυτή αποτέλεσε σημαντικό βήμα για την τουριστική ανάπτυξη και την ανάδειξη ενός μοναδικού φυσικού μνημείου της περιοχής.
Το ενδιαφέρον του, ωστόσο, δεν εξαντλήθηκε στην αρχική αυτή παρέμβαση. Παρακολουθούσε με ιδιαίτερη προσοχή την πορεία των έργων πρόσβασης και αξιοποίησης, καθώς γνώριζε τη σημασία που μπορούσε να αποκτήσει το Σπήλαιο των Λιμνών για ολόκληρη την περιοχή των Καλαβρύτων.
Μια συμβολή που οι Καστριώτες εξακολουθούν να αναγνωρίζουν μέχρι σήμερα.
Το «δικό του» Σοποτό
Ξεχωριστή θέση στην καρδιά του είχε και το Σοποτό. Δεν έκρυβε την αγάπη του για το χωριό, το οποίο αποκαλούσε με οικειότητα «το αγαπημένο μου Σοποτό».
Κατά τη διάρκεια της προεδρικής του θητείας τίμησε το χωριό με την παρουσία του, πραγματοποιώντας ο ίδιος τα αποκαλυπτήρια των μνημείων δύο σημαντικών Σοποτινών προσωπικοτήτων: του Ιωάννη Σοφιανόπουλου και του Ευάγγελου Παπαμούτσου.
Ήταν μια ακόμη απόδειξη της προσωπικής σχέσης που διατηρούσε με τους ανθρώπους και τους τόπους της ευρύτερης περιοχής των Καλαβρύτων. Μια σχέση που δεν χάθηκε μέσα στις υψηλές θεσμικές του υποχρεώσεις.
Οι αναμνήσεις από τα παιδικά καλοκαίρια στο Σούβαρδο
Η σχέση του Κωστή Στεφανόπουλου με την ορεινή περιοχή των Καλαβρύτων είχε τις ρίζες της στα παιδικά του χρόνια.
Στο βιβλίο της Νίτσας Λουλέ «Κωστής Στεφανόπουλος, ο μοναχικός πρόεδρος», ο ίδιος ανατρέχει στα καλοκαίρια που περνούσε στο Σούβαρδο Καλαβρύτων. Θυμάται το οικογενειακό «καραβάνι», τις διαδρομές μέσα στα έλατα, τις εξορμήσεις για κυνήγι με τον πατέρα του, αλλά και τα δύσκολα χρόνια του πολέμου, όταν η οικογένειά του βρήκε προσωρινό καταφύγιο στα βουνά της περιοχής.
Δεν επρόκειτο απλώς για παιδικές αναμνήσεις. Ήταν εικόνες που τον συνόδευαν σε όλη του τη ζωή και διαμόρφωσαν έναν βαθύ, προσωπικό δεσμό με τον τόπο.
Ίσως γι' αυτό, ακόμη και όταν βρέθηκε στο ανώτατο πολιτειακό αξίωμα, δεν αντιμετώπισε ποτέ τα Καλάβρυτα ως μια απλή στάση στο πρόγραμμα των επισήμων υποχρεώσεών του. Ήταν ένας τόπος που γνώριζε, αγαπούσε και αισθανόταν δικό του.
Η μνημειώδης ομιλία προς τον Μπιλ Κλίντον – Η παρακαταθήκη ενός ηγέτη
Στην πολιτική ιστορία κάθε χώρας υπάρχουν στιγμές που ξεπερνούν τα όρια της συγκυρίας και παραμένουν ζωντανές στη συλλογική μνήμη. Είναι στιγμές κατά τις οποίες ο δημόσιος λόγος αποκτά ιστορικό βάρος, όχι εξαιτίας της έντασης ή των εντυπωσιακών διατυπώσεων, αλλά χάρη στην καθαρότητα των θέσεων και τη δύναμη των επιχειρημάτων.
Η ομιλία του Κωστή Στεφανόπουλου προς τον Πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών, Μπιλ Κλίντον, τον Νοέμβριο του 1999, ανήκει αναμφίβολα σε αυτές τις στιγμές.
Η παρουσία του τότε Έλληνα Προέδρου υπήρξε υπόδειγμα θεσμικής ευπρέπειας, αλλά και πολιτικού ήθους. Με λόγο λιτό, συγκροτημένο και χωρίς περιττές εξάρσεις, πέτυχε κάτι που συχνά απουσιάζει από τη δημόσια ζωή: να συνδυάσει την ευγένεια με τη σαφήνεια και τη διπλωματική ευπρέπεια με την αποφασιστική υπεράσπιση των εθνικών θέσεων.
Χωρίς υπερβολές και χωρίς τεχνητή δραματοποίηση, υπενθύμισε ενώπιον του ηγέτη της ισχυρότερης χώρας του κόσμου τις πάγιες ελληνικές θέσεις. Αναφέρθηκε στον σεβασμό του διεθνούς δικαίου, στις υποχρεώσεις που απορρέουν από τη Συνθήκη της Λωζάννης και στο Κυπριακό, επισημαίνοντας το απαράδεκτο της συνεχιζόμενης τουρκικής κατοχής.
Η επιχειρηματολογία του, διατυπωμένη με ήπιο αλλά σταθερό τρόπο, έστειλε ένα σαφές μήνυμα: η Ελλάδα μπορεί να υπερασπίζεται τις θέσεις της χωρίς να καταφεύγει σε κραυγές και χωρίς να απεμπολεί την αξιοπρέπειά της.
Εξίσου αξιοσημείωτη ήταν η επιλογή του να μην επιτρέψει στην ένταση που είχε προκαλέσει η κρίση του Κοσόβου και οι νατοϊκοί βομβαρδισμοί να επισκιάσει το κεντρικό μήνυμα της ομιλίας του. Σε μια περίοδο κατά την οποία η ελληνική κοινωνία ήταν βαθιά φορτισμένη, ο Στεφανόπουλος επέλεξε να δώσει προτεραιότητα στα ουσιώδη ζητήματα των ελληνοαμερικανικών σχέσεων και των εθνικών μας διεκδικήσεων.
Η ομιλία εκείνη προκάλεσε μεγάλη εντύπωση και εξακολουθεί να αποτελεί σημείο αναφοράς. Όχι μόνο για όσα ειπώθηκαν, αλλά κυρίως για τον τρόπο με τον οποίο ειπώθηκαν.
Σε μια πολιτική ζωή που συχνά χαρακτηρίζεται από την ένταση, τα συνθήματα και την επικοινωνιακή υπερβολή, το παράδειγμα του Κωστή Στεφανόπουλου αναδεικνύει μια διαφορετική αντίληψη για την ηγεσία. Μια αντίληψη που στηρίζεται στη γνώση, στη σοβαρότητα, στην αυτοσυγκράτηση και στην αίσθηση του καθήκοντος.
Εκείνο το απόγευμα του Νοεμβρίου 1999 δεν καταγράφηκε απλώς μια επιτυχημένη προεδρική εμφάνιση. Αναδείχθηκε μια βαθύτερη πολιτική αλήθεια: ότι η ευγένεια δεν σημαίνει υποχώρηση, η ψυχραιμία δεν σημαίνει αδυναμία και η σοβαρότητα μπορεί να έχει μεγαλύτερη δύναμη από την πιο ηχηρή αντιπαράθεση.
Η παρακαταθήκη ενός πολιτικού που δεν ξεχάστηκε
Ο Κωστής Στεφανόπουλος υπήρξε μία από τις προσωπικότητες που κατάφεραν να ξεπεράσουν τα κομματικά όρια και να κερδίσουν τον σεβασμό ευρύτερων κοινωνικών και πολιτικών δυνάμεων.
Ως Πρόεδρος της Δημοκρατίας αποτέλεσε σημείο θεσμικής σταθερότητας και άφησε πίσω του μια ισχυρή παρακαταθήκη: τη σημασία της σοβαρότητας, της ευπρέπειας, της συνέπειας και του σεβασμού στους θεσμούς.
Για την Αχαΐα και ιδιαίτερα για τα Καλάβρυτα, όμως, η μνήμη του έχει και μια επιπλέον διάσταση. Δεν είναι μόνο ο Πρόεδρος που εκπροσώπησε τη χώρα στο εξωτερικό, ούτε μόνο ο πολιτικός που άφησε το αποτύπωμά του στη σύγχρονη ελληνική ιστορία.
Είναι ο άνθρωπος που θυμόταν τα καλοκαίρια στο Σούβαρδο, που αγαπούσε το Σοποτό, που ενδιαφέρθηκε για το Σπήλαιο των Λιμνών, που στάθηκε με συγκίνηση μπροστά στην ιστορική μνήμη του Καλαβρυτινού Ολοκαυτώματος.
Και ίσως τελικά αυτή να είναι η πιο ανθρώπινη πλευρά της μεγάλης πολιτικής του διαδρομής.
Ένας πολιτικός που δεν ξεχάστηκε, γιατί δεν επιδίωξε ποτέ να επιβληθεί. Επέλεξε να υπηρετήσει. Και αυτό είναι που τον κρατά ζωντανό στη μνήμη της Ιστορίας και των ανθρώπων του τόπου του.