Η Βουλή των Αντιπροσώπων στην ανατολική Λιβύη ενέκρινε ομόφωνα τη συμφωνία του 2019 με την Τουρκία, ανακαλώντας τις αποφάσεις του 2020. Το παρασκήνιο της προσέγγισης Άγκυρας – Χαφτάρ και οι ανησυχίες για τις ελληνολιβυκές συνομιλίες.
Σε μια εξέλιξη με ιδιαίτερη γεωπολιτική σημασία για την Ανατολική Μεσόγειο, η Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης ενέκρινε την Τρίτη 20 Οκτωβρίου 2026 το τουρκολιβυκό μνημόνιο για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών, ανατρέποντας την προηγούμενη στάση της απέναντι στη συμφωνία.
Σύμφωνα με τις πληροφορίες που μετέδωσε το Reuters και την ανακοίνωση της λιβυκής Βουλής, η απόφαση ελήφθη ομόφωνα, ενώ παράλληλα ανακλήθηκαν οι αποφάσεις του 2020 που απέρριπταν τις συμφωνίες με την Τουρκία και προέβλεπαν τη διακοπή των πολιτικών σχέσεων με την Άγκυρα. Η εξέλιξη σηματοδοτεί σημαντική μεταστροφή της στάσης της ανατολικής Λιβύης, η οποία επί χρόνια βρισκόταν σε αντιπαράθεση με την κυβέρνηση της Τρίπολης.

Το μνημόνιο του 2019 και η αλλαγή στάσης
Το τουρκολιβυκό μνημόνιο υπογράφηκε τον Νοέμβριο του 2019 μεταξύ της Τουρκίας και της τότε Κυβέρνησης Εθνικής Συμφωνίας (GNA), με έδρα την Τρίπολη. Η συμφωνία καθορίζει θαλάσσιες ζώνες μεταξύ των δύο πλευρών, προκαλώντας από την πρώτη στιγμή έντονες αντιδράσεις από την Ελλάδα, η οποία αμφισβητεί τη νομιμότητα και τις συνέπειές της για τα ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα.
Η Βουλή των Αντιπροσώπων, που εδρεύει στην ανατολική Λιβύη και συνδέεται πολιτικά με το στρατόπεδο του στρατάρχη Χαλίφα Χαφτάρ, είχε απορρίψει τη συμφωνία το 2020, αρνούμενη να την επικυρώσει.
Η σημερινή απόφαση αλλάζει τα πολιτικά δεδομένα, καθώς η συμφωνία αποκτά πλέον και την επίσημη κοινοβουλευτική έγκριση του ανατολικού λιβυκού στρατοπέδου. Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει αυτομάτως ότι επιλύονται τα ζητήματα διεθνούς νομιμότητας που εγείρονται ούτε ότι ανατρέπονται από μόνα τους οι ελληνικές θέσεις.

Το παρασκήνιο και οι πιέσεις της Άγκυρας
Η αλλαγή στάσης έρχεται σε μια περίοδο προσέγγισης μεταξύ της Τουρκίας και της ανατολικής Λιβύης, παρά το γεγονός ότι η Άγκυρα είχε υποστηρίξει στρατιωτικά και πολιτικά την πλευρά της Τρίπολης κατά τα προηγούμενα χρόνια.
Σύμφωνα με δημοσιογραφικές πληροφορίες, η τουρκική πλευρά ασκούσε πιέσεις προς το στρατόπεδο Χαφτάρ, προκειμένου να εξασφαλίσει την κοινοβουλευτική έγκριση του μνημονίου. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η αλλαγή στην ηγεσία του λιβυκού κοινοβουλίου, με την απομάκρυνση του Αγκίλα Σάλεχ, ο οποίος φέρεται να διαφωνούσε με την προώθηση της συμφωνίας.
Οι ίδιες πληροφορίες συνδέουν την εξέλιξη με την ενίσχυση των επαφών Άγκυρας και Βεγγάζης, καθώς και με τις προσπάθειες της Τουρκίας να διευρύνει την πολιτική, οικονομική και στρατηγική επιρροή της στην ανατολική Λιβύη.

Οι επιπτώσεις για την Ελλάδα
Η απόφαση προκαλεί προβληματισμό στην Αθήνα, καθώς έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία βρίσκονται σε εξέλιξη επαφές μεταξύ Ελλάδας και Λιβύης για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών.
Ιδιαίτερη σημασία αποκτά και το ζήτημα των ερευνών νότια της Κρήτης, όπου δραστηριοποιείται η CHEVRON σε ελληνικές θαλάσσιες περιοχές. Το τουρκολιβυκό μνημόνιο έχει χρησιμοποιηθεί από την Άγκυρα ως βάση για την προβολή διεκδικήσεων στην Ανατολική Μεσόγειο, τις οποίες η Ελλάδα απορρίπτει ως αντίθετες προς το Διεθνές Δίκαιο και το Δίκαιο της Θάλασσας.
Παράλληλα, η Λιβύη έχει καταθέσει στον ΟΗΕ, τον Μάιο του 2025, συντεταγμένες για τα εξωτερικά όρια της υφαλοκρηπίδας της στη Μεσόγειο, οι οποίες, σύμφωνα με τις ελληνικές θέσεις, επικαλύπτουν περιοχές ελληνικής υφαλοκρηπίδας.
Η έγκριση του μνημονίου από το ανατολικό λιβυκό κοινοβούλιο ενδέχεται, συνεπώς, να δυσχεράνει περαιτέρω τις προσπάθειες εξεύρεσης συμφωνίας μεταξύ Αθήνας και Τρίπολης, ενισχύοντας παράλληλα τη διπλωματική επιχειρηματολογία της Άγκυρας.

Ανησυχία για τις περιφερειακές ισορροπίες
Η εξέλιξη έχει ευρύτερες περιφερειακές προεκτάσεις. Η Αίγυπτος έχει εκφράσει την αντίθεσή της στο τουρκολιβυκό μνημόνιο, ενώ διατηρεί στενές σχέσεις με την ανατολική Λιβύη. Η νέα προσέγγιση της πλευράς Χαφτάρ με την Άγκυρα ενδέχεται να επηρεάσει τις ισορροπίες μεταξύ των χωρών που δραστηριοποιούνται στην περιοχή.
Παράλληλα, η Ελλάδα καλείται να διαχειριστεί τα νέα δεδομένα σε ένα περιβάλλον αυξημένου ανταγωνισμού για την ενέργεια, τις θαλάσσιες ζώνες και τις γεωστρατηγικές συνεργασίες στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η κοινοβουλευτική έγκριση δεν επιλύει τις νομικές διαφορές ούτε μεταβάλλει αυτομάτως τα δικαιώματα που απορρέουν από το Δίκαιο της Θάλασσας. Ωστόσο, αποτελεί σημαντική πολιτική εξέλιξη, καθώς ενισχύει τη θέση της Τουρκίας στο εσωτερικό της Λιβύης και δημιουργεί νέα δεδομένα για τις διπλωματικές κινήσεις της Αθήνας.
Το επόμενο διάστημα αναμένεται να δείξει εάν η απόφαση θα οδηγήσει σε περαιτέρω σύσφιξη των σχέσεων Άγκυρας – Βεγγάζης και κατά πόσο θα επηρεάσει τις προσπάθειες της Ελλάδας για οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών με τη Λιβύη.