Γράφει ο Γιώργος Μπαμπαράκος Αρχιμουσικός
(πρώτη δημοσίευση εφημερίδα "ΩΡΑ των ΚΑΛΑΒΡΥΤΩΝ)
Η Φιλαρμονική ως φορέας εκπαίδευση ς και πολιτισμού στην σύγχρονη Ελληνική Κοινωνία
1. Ιστορική Αναδρομή
Οι Φιλαρμονικές Ορχήστρες πνευστών εμφανίζονται στον ελλαδικό χώρο στα μέσα του 19ου αιώνα, με τα Επτάνησα να κατέχουν την πρωτοπορία στην ίδρυση τους. Η Φιλαρμονική Σχολή Πάλλης στο Ληξούρι (1834–1839) και η Φιλαρμονική Εταιρεία Κέρκυρας (1837–1840) αποτέλεσαν τους πρωτεργάτες, θέτοντας σε λειτουργία τις πρώτες σχετικές δομές.
Θεμέλιο λίθο για τη συγκρότηση αυτών των οργανισμών αποτελεί —συμπληρωματικά προς τις λοιπές καλλιτεχνικές δράσεις— η παροχή οργανωμένης μουσικής εκπαίδευσης στην τοπική κοινότητα. Πνευματικοί άνθρωποι της εποχής εκείνης έθεσαν τις βάσεις για την υλοποίηση αυτού του έργου, προβλέποντας μάλιστα στα καταστατικά πλαίσια των Φιλαρμονικών μια ευρύτατη εκπαιδευτική δομή. Αυτή περιλάμβανε σχολές πνευστών και κρουστών οργάνων, χορωδία (κλασική και βυζαντινή), σχολές εγχόρδων, πιάνο, καθώς και ανώτερα θεωρητικά. Το συγκεκριμένο πλάνο αποτύπωνε το ευρύτερο όραμα του Νικολάου Μάντζαρου για την ίδρυση μιας εθνικής Μουσικής Ακαδημίας, όπως αυτό καταγράφεται στο ιδρυτικό καταστατικό της Φιλαρμονικής Εταιρείας Κέρκυρας. Θα αποτελούσε εξαιρετική συγκυρία για τη μουσική παιδεία της χώρας, εάν η μεταγενέστερη εξέλιξη και λειτουργία των Φιλαρμονικών είχε θεσμοθετηθεί πάνω σε αυτήν την κεντρική ιδέα: της Φιλαρμονικής ως Μουσικής Ακαδημίας — ενός ανώτατου εκπαιδευτικού ιδρύματος που, ακόμη και σήμερα, απουσιάζει από τη χώρα μας.
Στα Καλάβρυτα, η σύλληψη και η υλοποίηση της ιδέας για την ίδρυση Φιλαρμονικής ξεκινάει το 1926, ανταποκρινόμενη στην ανάγκη της τοπικής κοινωνίας για τη συγκρότηση ενός μόνιμου μουσικού συνόλου. Επρόκειτο για ένα ιδιαίτερα πρωτοποριακό εγχείρημα, εάν αναλογιστεί κανείς τις κοινωνικοοικονομικές συνθήκες της περιόδου, καθώς και τον ορεινό και δυσπρόσιτο χαρακτήρα της γεωγραφικής μας περιοχής .
2. Ο Ρόλος και η Δυναμική των Φιλαρμονικών
Η θεσμοθέτηση και η λειτουργία σχημάτων που προάγουν την ερασιτεχνική μουσική δημιουργία, λειτουργώντας παράλληλα ως φυτώρια νέων ταλέντων, αποτελεί το μείζον ζητούμενο για το σύνολο των Φιλαρμονικών Ορχηστρών. Συνιστά αναμφισβήτητο γεγονός ότι οι δομές αυτές σφυρηλατούν ισχυρούς δεσμούς κοινωνικής συνοχής μεταξύ των μελών τους. Επιπλέον, οι ερασιτεχνικές συλλογικές προσπάθειες καλλιτεχνικής έκφρασης επιδεικνύουν συχνά δυναμική υψηλού επιπέδου. Η συλλογική ενέργεια των συμμετεχόντων και η προσήλωσή τους στη δημιουργία είναι ικανές να υπερκεράσουν τα αντικειμενικά εμπόδια και τους περιορισμούς που ενυπάρχουν σε κάθε ερασιτεχνικό εγχείρημα. Βάσει της προσωπικής μου εκτιμήσης, οι Φιλαρμονικές στην ελληνική επικράτεια πορεύονται διαχρονικά — από την ίδρυση τους έως σήμερα — μέσω «ηρωικών προσπαθειών», οι οποίες αντλούν την δύναμη τους από την ανάγκη των τοπικών κοινωνιών για ποιοτική ψυχαγωγία, μουσική παιδεία, συμμετοχή. Ο ρόλος που καλείται να επιτελέσει η μπάντα στην Ελλάδα, εντός του ιστορικού και κοινωνικού γίγνεσθαι, είναι εξαιρετικά σύνθετος .
Μπορούμε, εντούτοις, να διακρίνουμε τρεις θεμελιώδεις άξονες που τεκμηριώνουν την ανάγκη ύπαρξής της στο αστικό και επαρχιακό περιβάλλον:
1. Ενεργός συμμετοχή στα κοινωνικά και πολιτισμικά δρώμενα (παρουσία σε εθνικές επετείους, παρελάσεις, επίσημες τελετές και θρησκευτικές λιτανείες).
2. Παραγωγή αυτόνομου πολιτιστικού και ψυχαγωγικού έργου .
3. Δωρεάν μουσική εκπαίδευση εύκολα προσβάσιμη.
Η συνδυαστική και ισορροπημένη ανάπτυξη των ανωτέρω αξόνων αποτελεί μια σύνθετη πρόκληση, προκειμένου να διασφαλιστεί ένα ποιοτικό καλλιτεχνικό αποτέλεσμα. Σε κάθε δημιουργική δράση, υφίστανται τρία στάδια που αποτελούν τα θεμέλια του έργου:
• Η ύπαρξη σαφούς Στόχου και Δημιουργικού Οράματος .
• Η πλαισίωση από το Κατάλληλο Ανθρώπινο Δυναμικό .
• Η συστηματική, μεθοδική και μακροχρόνια εργασία υπό οποιαδήποτε συνθήκη.
Όταν οι προϋποθέσεις αυτές συντρέχουν, το παραγόμενο έργο μιας Φιλαρμονικής είναι αξιοθαύμαστο. Εν τούτοις, στην εγχώρια πραγματικότητα, η πορεία βασίζεται πρωτίστως στο φιλότιμο και τον ζήλο των εμπλεκομένων. Η συνθήκη αυτή, δυστυχώς, δεν εγγυάται τη διατήρηση της ποιότητας σε βάθος χρόνου. Πρόκειται για ένα συγκυριακό φαινόμενο που στερείται του απαραίτητου στοιχείου της θεσμικής αναπαραγωγής, η οποία θα διασφάλιζε τη συνέχεια και το υψηλό επίπεδο των προσδοκώμενων αποτελεσμάτων.
3. Η Εκπαιδευτική Διαδικασία και οι Προκλήσεις
Η ανάλυση του έμψυχου δυναμικού που απαρτίζει μια τοπική Φιλαρμονική στην Ελλάδα αναδεικνύει τη δυσκολία επίτευξης καλλιτεχνικής ομοιογένειας. Ο ερασιτεχνικός χαρακτήρας επιτρέπει την ενσωμάτωση κάθε ενδιαφερομένου, με αποτέλεσμα να συνυπάρχουν στο ίδιο σύνολο :
1. Σπουδαστές που αντιμετωπίζουν τη μουσική ως πρωτεύουσα επιλογή ζωής, υποβαλλόμενοι σε επίπονη και συστηματική μελέτη .
2. Πολίτες που επιθυμούν απλώς να πλαισιώσουν μια πολιτιστική ομάδα, αντιλαμβανόμενοι τη μουσική ως μέσο κοινωνικής δικτύωσης και εθελοντικής προσφοράς.
3. Η κρισιμότερη πληθυσμιακή ομάδα που προσέρχεται στις δομές μας: τα παιδιά σχολικής ηλικίας, τα οποία αποτελούν το μέλλον του οργανισμού.
Η εκπαιδευτική λειτουργία οφείλει να ξεκινάει από την τρίτη κατηγορία. Οι νέοι, που προσέρχονται με διάθεση να ανακαλύψουν την τέχνη της μουσικής, αποτελούν τον ακρογωνιαίο λίθο για κάθε σοβαρή παιδαγωγική προσέγγιση. Εδώ εντοπίζεται και η μεγαλύτερη πρόκληση: η διαμόρφωση ενός περιβάλλοντος που θα εμπνεύσει το παιδί να αγαπήσει τη μουσική, αποτρέποντας την προσθήκη μιας ακόμη αρνητικής ή πιεστικής εμπειρίας στο ήδη βεβαρημένο σχολικό και εξωσχολικό του πρόγραμμα.
Στην πλειονότητα των περιπτώσεων στην Ελλάδα, και δη στην επαρχία, οι Φιλαρμονικές στελεχώνονται σχεδόν αποκλειστικά από μαθητές. Ελάχιστες πόλεις διαθέτουν την υποδομή μιας προπαρασκευαστικής μπάντας («μπαντίνας»), η οποία λειτουργεί ως εκπαιδευτικός προθάλαμος για την ομαλή ένταξη στην μεγάλη ομάδα. Αυτή η πρακτική ακολουθείτε κατά κύριο λόγο από τα μεγάλα σύνολα της Κέρκυρας. Πρόκειται για μια εξαιρετική παιδαγωγική πρακτική, η καθολική εφαρμογή της οποίας θα ήταν ευχής έργο.
Παράλληλα, απαιτείται εστίαση στη διδακτική μεθοδολογία. Οφείλουμε να δομήσουμε ένα ολοκληρωμένο σύστημα κατάρτισης, το οποίο θα διασφαλίζει ότι οι αναπτυσσόμενοι μουσικοί κατέχουν τις θεμελιώδεις αρχές της τέχνης, ήτοι τη Ρυθμική Αγωγή και την Τονική Σαφήνεια. Η εκμάθηση οποιουδήποτε πνευστού ή κρουστού οργάνου πρέπει υποχρεωτικά να εμπεριέχει αυτά τα δύο στοιχεία.
Τα τεχνολογικά εργαλεία της εποχής μας προσφέρουν απεριόριστες δυνατότητες πρόσβασης στην πληροφορία και σε ακροάσεις έργων. Αυτό που απαιτείται είναι ο στρατηγικός σχεδιασμός και η έντεχνη προσαρμογή στις ιδιαιτερότητες κάθε τοπικής κοινωνίας. Κρίνεται απολύτως αναγκαία η οργανωμένη ακρόαση και ο κριτικός σχολιασμός έργων από το σύνολο της ομάδας. Η γενιά του διαδικτύου και της Τεχνητής Νοημοσύνης διαθέτει μεν καθολική πρόσβαση στην πληροφορία, στερείται όμως συχνά βάθους και αναλυτικής προσέγγισης. Η αποσπασματική ακρόαση κλασικών έργων μέσω φορητών συσκευών δεν επαρκεί. Πρέπει να επιμείνουμε στην οργανωμένη ακρόαση της Μουσικής ως προαπαιτούμενο στάδιο. Τροφοδοτώντας το σώμα της μπάντας με ποιοτικά ηχητικά ερεθίσματα, διασφαλίζουμε την αναζήτηση της αντίστοιχης ποιότητας κατά τη διάρκεια των δοκιμών (πρόβες), δημιουργώντας μια πολύτιμη ακουστική παρακαταθήκη.
4. Το Θεσμικό Πλαίσιο και η Σύγχρονη Πραγματικότητα
Θεσμικά, η λειτουργία των Φιλαρμονικών στην Ελλάδα διαχωρίζεται σε δύο κύριους άξονες: τις Δημοτικές Φιλαρμονικές (υπαγόμενες στους ΟΤΑ) και τις Φιλαρμονικές που διοικούνται από Πολιτιστικούς Συλλόγους. Ο διαχωρισμός αυτός είναι κομβικός, καθώς καθορίζει το εργασιακό καθεστώς υπό το οποίο παράγεται το εκπαιδευτικό και πολιτιστικό έργο.
Στο πεδίο των Δημοτικών Φιλαρμονικών, οι περιορισμοί που επιβλήθηκαν κατά τη μνημονιακή περίοδο αναφορικά με τις προσλήψεις μόνιμου προσωπικού στους ΟΤΑ, συνεχίζουν να προκαλούν προσκόμματα. Στην πράξη, πολλοί Δήμοι αποφεύγουν να εντάξουν οργανικά τη Φιλαρμονική στους Οργανισμούς Εσωτερικής Υπηρεσίας (ΟΕΥ). Κατά συνέπεια, δεν προκηρύσσονται μόνιμες θέσεις Διευθυντών Φιλαρμονικής, γεγονός που αποτελεί εκ των ων ουκ άνευ προϋπόθεση για την εύρυθμη και μακροχρόνια λειτουργία του συνόλου.
Η προσωπική μου εργασιακή κατάσταση εικάζω ότι εμπίπτει σε αυτήν την κατηγορία. Υπηρετώ επί 31 συναπτά έτη ως Αρχιμουσικός της Φιλαρμονικής του Δήμου Καλαβρύτων με σχέση εργασίας Ιδιωτικού Δικαίου Αορίστου Χρόνου (ΙΔΑΧ). Από το 2023 υφίσταται τελεσίδικη απόφαση του δευτεροβάθμιου δικαστηρίου (Εφετείο) που με δικαιώνει, αναγνωρίζοντας τη θέση μου ως Αρχιμουσικού του Δήμου. Παρά ταύτα, η δημοτική αρχή προσέφυγε πρόσφατα στον Άρειο Πάγο αιτούμενη την αναίρεση της αποφάσεως. Μια σαφής περίπτωση, η οποία θα είχε διευθετηθεί οριστικά με την τυπική υπαγωγή της Φιλαρμονικής στον ΟΕΥ του Δήμου —διασφαλίζοντας τη βιωσιμότητα του θεσμού στην πόλη μας— έχει μετατραπεί σε μια χρονοβόρα δικαστική αντιδικία με άγνωστη προς το παρόν εξέλιξη.
Η εναλλακτική εργασιακή σχέση που επιστρατεύεται από τους Δήμους αφορά τις συμβάσεις έργου ορισμένου χρόνου. Αν και οι συμβάσεις αυτές ορθώς εξαιρέθηκαν πλέον από την έγκριση του ΑΣΕΠ για το προσωπικό του πολιτιστικού κλάδου, προσφέροντας μια πρόσκαιρη ανακούφιση, το θεμελιώδες ερώτημα παραμένει:
Δύναται η μουσική εκπαίδευση, η οποία απαιτεί μακροχρόνια και επίμονη προσπάθεια, να αποδώσει καρπούς χωρίς σταθερά θεσμικά θεμέλια; Η απάντηση είναι προφανώς αρνητική.
Στην αντίπερα όχθη, οι σύλλογοι που διατηρούν Φιλαρμονικές απολαμβάνουν φαινομενικά μεγαλύτερη ευελιξία στην επιλογή στελεχών από την ελεύθερη αγορά εργασίας. Ωστόσο, η οικονομική πραγματικότητα ανατρέπει αυτήν την εικόνα. Ελάχιστα σωματεία διαθέτουν επαρκείς πόρους, ενώ η συντριπτική πλειονότητα διεξάγει αγώνα επιβίωσης για την κάλυψη των βασικών λειτουργικών της δαπανών.
5. Διαχείριση Ανθρωπίνου Δυναμικού και Μουσικοί Κανόνες
Η εμβάθυνση στον τρόπο διεξαγωγής της μουσικής παιδείας εντός των Φιλαρμονικών αποκαλύπτει σοβαρές πρακτικές προκλήσεις. Καθώς δεν υφίσταται διαδικασία επιλογής ή αξιολόγησης κατά την εισαγωγή του έμψυχου δυναμικού (με εξαίρεση ελάχιστα επαγγελματικά σχήματα), ο υπεύθυνος αρχιμουσικός καλείται να διαχειριστεί έντονες ανομοιογένειες.
Η σημαντικότερη εξ αυτών είναι η ηλικιακή απόκλιση μεταξύ των μελών, η οποία δημιουργεί προσκόμματα στον προγραμματισμό και τη διδασκαλία. Επιπροσθέτως, παρατηρείται χάσμα στη νοοτροπία και τη διαθεσιμότητα. Ενώ οι μαθητές εντάσσονται συγκριτικά πιο εύκολα σε ένα δομημένο πλάνο μελέτης, οι ενήλικες, πιεζόμενοι από τις επαγγελματικές και οικογενειακές τους υποχρεώσεις, αδυνατούν συχνά να ανταποκριθούν με συνέπεια στο χρονοδιάγραμμα του συνόλου.
Ο μαέστρος, ως ο αποκλειστικά υπεύθυνος του σχήματος, οφείλει να ανακαλύψει τη μεθοδολογία εκείνη που θα γεφυρώσει τις εν λόγω αντιθέσεις. Απαιτείται η βέλτιστη αξιοποίηση των θετικών στοιχείων κάθε ηλικιακής ομάδας μέσω μιας ευέλικτης διαχείρισης του ανθρώπινου παράγοντα. Η «συνταγή» αυτή δεν είναι καταγεγραμμένη σε κανένα ακαδημαϊκό σύγγραμμα, αποτελεί μια δυναμική διαδικασία που ο αρχιμουσικός καλείται να επαναπροσδιορίζει και να εφαρμόζει καθημερινά.
Στο επίπεδο της πρακτικής διδασκαλίας (θεωρία και εκμάθηση οργάνων), τα επιμέρους ζητήματα ποικίλλουν, ωστόσο τα δομικά προβλήματα παραμένουν κοινά σε όλη την επικράτεια. Η πολυετής εμπειρία μου επιβεβαιώνει ότι η αυστηρή προσήλωση στους βασικούς μουσικούς κανόνες — ήτοι στη ρυθμική, τονική και αρμονική σαφήνεια, καθώς και στην ισορροπία των εντάσεων και των μελωδικών γραμμών — αποτελεί το κλειδί για την παραγωγή εξαιρετικού έργου. Είναι απαραίτητο, όποιος εντάσσεται στη Φιλαρμονική, να αποκτά εξ αρχής μια ορθή και ολοκληρωμένη αντίληψη για την τέχνη που υπηρετεί . Αποτελεί, για παράδειγμα, θλιβερό φαινόμενο η εκτέλεση του Εθνικού Ύμνου σε δημόσιες εκδηλώσεις χωρίς την τήρηση των στοιχειωδών μουσικών προδιαγραφών .
6. Κατάθεση Έργου: Η Εμπειρία της Φιλαρμονικής Καλαβρύτων
Καταθέτω την προσωπική μου μαρτυρία έπειτα από 31 έτη ενεργού υπηρεσίας. Φέρω την ιδιότητα του Αρχιμουσικού του Δήμου Καλαβρύτων από το 1995, έτος κατά το οποίο ανέλαβα το έργο της πλήρους ανασυγκρότησης του σχήματος, το οποίο διανύει φέτος το 100ό έτος από την ίδρυση της. Σε μια επαρχιακή, ορεινή πόλη περίπου 1.500 κατοίκων, η ύπαρξη εξειδικευμένου εκπαιδευτικού μουσικής συνιστά πολυτέλεια. Εκ των πραγμάτων, κλήθηκα να αναλάβω το σύνολο των καθηκόντων: από τη διδασκαλία της θεωρίας και όλων των κατηγοριών οργάνων, έως τη διοικητική και υλικοτεχνική μέριμνα της μπάντας.
Τον Αύγουστο του 1997, με φορέα υλοποίησης τη Δημοτική Επιχείρηση Πολιτισμού (ΔΕΠΑΠΟΖ), θεσμοθετήθηκε στα Καλάβρυτα το Διεθνές Σεμινάριο Πνευστών Οργάνων. Στόχος της δράσης ήταν η ριζική αναβάθμιση του εκπαιδευτικού επιπέδου. Επρόκειτο για μια πρωτοποριακή πρωτοβουλία σε εθνικό επίπεδο, δεδομένου ότι η μετάκληση διεθνών καλλιτεχνών πρώτης γραμμής ήταν εξαιρετικά δυσχερής την εποχή εκείνη. Η επιτυχία του εγχειρήματος οδήγησε στη θεσμοθέτηση και τη διοργάνωση πολυάριθμων αντίστοιχων σεμιναρίων στα επόμενα έτη.
Μέσω του συγκεκριμένου θεσμού, επισκέφθηκαν την πόλη μας κορυφαίοι σολίστ και παιδαγωγοί από την Ελλάδα, την Ευρώπη και τις ΗΠΑ. Ενδεικτικά αναφέρονται οι: Roger Bobo, Allen Vizzutti, Vince DiMartino, Frederick Hemke, Bill Mays, Marvin Stamm, Fred Mills, Scott Hartman, Marty Erickson, David O'Hanian, Lisa Bondranger, Enrique Crespo, Ferus Mustafov, Andrea Giuffreddi, Σπύρος Μουρίκης, Γεράσιμος Ιωαννίδης, Βαγγέλης Σκούρας, Έφη Παπαθωμαΐδη, Κώστας Αυγερινός, Γιώργος Ραράκος, Γιάννης Καραμπέτσος και Νίκος Ξανθούλης .
Παράλληλα, φιλοξενήθηκαν διεθνούς βεληνεκούς σύνολα, όπως τα: Spanish Brass (Luur Metalls), Boston Brass, Gomalan Brass Quintet, Millennium Brass και Athens Big Band. Πολλοί από τους σπουδαστές που μαθήτευσαν στα σεμινάρια αυτά διαγράφουν σήμερα λαμπρή σταδιοδρομία σε κορυφαίες ορχήστρες της Ελλάδας και του εξωτερικού, προσδίδοντας στις δράσεις μας παγκόσμια αναγνώριση στον χώρο των χάλκινων και ξύλινων πνευστών.
Στο πλαίσιο του Δήμου Καλαβρύτων — ενός ορεινού δήμου με εκτεταμένη γεωγραφική επιφάνεια και ιδιαίτερη δημογραφική σύσταση — η Φιλαρμονική αποτελεί τον μοναδικό φορέα παροχής δωρεάν μουσικής παιδείας. Η προσπάθεια η δική μου και των συνεργατών μου επικεντρώνεται σταθερά στην παραγωγή υψηλού εκπαιδευτικού έργου με τα διαθέσιμα μέσα.
Κατά τη διάρκεια αυτής της τριακονταετίας, εκατοντάδες παιδιά πέρασαν το κατώφλι της Φιλαρμονικής. Σημαντικός αριθμός εξ αυτών ασχολήθηκε επαγγελματικά με το αντικείμενο, ολοκληρώνοντας ανώτατες σπουδές και εντασσόμενος στον εργασιακό χώρο της τέχνης. Σήμερα, βρισκόμαστε στην ευχάριστη θέση να εκπαιδεύουμε τη δεύτερη γενιά, καθώς παλιοί μαθητές εμπιστεύονται πλέον τα δικά τους παιδιά στην φιλαρμονική, ενώ πολλοί ενήλικες - που μεγάλωσαν μέσα στην μπάντα - συνεχίζουν να πλαισιώνουν ενεργά όλες τις καλλιτεχνικές μας δράσεις.
Αυτή τη στιγμή, η Φιλαρμονική αριθμεί περισσότερους από 50 ενεργούς μουσικούς, επιδεικνύοντας έντονη και ποιοτική παρουσία. Επιπλέον, από το 2023 λειτουργεί με μεγάλη ανταπόκριση παράρτημα στην Κλειτορία, το δεύτερο μεγαλύτερο δημοτικό διαμέρισμα του Δήμου μας.
Κατά τη διάρκεια αυτής της πορείας, πραγματοποιήθηκαν πολυάριθμες καλλιτεχνικές αποστολές και διεθνείς συμπράξεις. Η Φιλαρμονική έχει εκπροσωπήσει την περιοχή μας στην Πολωνία, την Κύπρο, το Λουξεμβούργο και σε ολόκληρη την ελληνική επικράτεια. Κορυφαία στιγμή της ιστορίας μας αποτελεί η κατάκτηση του Πρώτου Βραβείου στο Διεθνές Φεστιβάλ Πνευστών Diffwinds στο Λουξεμβούργο το 2023. Αξιοσημείωτες υπήρξαν επίσης οι πρωτοποριακές συνεργασίες με προσκλήσεις εξειδικευμένων μαέστρων διεύθυνσης μπάντας, όπως οι Denis Laile (2015), Matthew Arau (2017) και Νίκος Χρυσοχόου (2015-2017).
7. Συμπεράσματα – Διαπιστώσεις
• Η Φιλαρμονική αποτελεί έναν ζωντανό, εξελισσόμενο οργανισμό, ως εκ τούτου, οφείλουμε να μεριμνούμε διαρκώς για την εύρυθμη λειτουργική του «αναπνοή».
• Η διασφάλιση μιας υγιούς καθημερινότητας αποτελεί τη μοναδική εγγύηση για τη μακροβιότητα του καλλιτεχνικού συνόλου.
• Η Φιλαρμονική δεν ορίζεται από τις στολές και τα λαμπερά όργανα, συνίσταται στο ομαδικό πνεύμα και στην ειλικρινή διάθεση προσφοράς προς την τοπική κοινωνία.
• Κριτήριο επιτυχίας δεν αποτελεί η μεμονωμένη επιτυχία μιας συναυλίας, αλλά η διαρκής εσωτερική ανάγκη της ομάδας για τον σχεδιασμό της επόμενης καλλιτεχνικής δράσης.
• Η ορθολογική και ανθρωποκεντρική διαχείριση του έμψυχου δυναμικού συνιστά τον ακρογωνιαίο λίθο ολόκληρου του οικοδομήματος.
Η Φιλαρμονική μάς θυμίζει πως η μουσική παραμένει μια τέχνη χειροποίητη, σμιλευμένη με μόχθο και ψυχή.
Δεν είναι ένα ψυχρό ακρόαμα της ψηφιακής νοημοσύνης, ούτε το εφήμερο θέαμα μιας πλατείας, πλασμένο για να καταναλωθεί βιαστικά ένα βράδυ του Αυγούστου. Είναι, αντίθετα, το μυστικό συναπάντημα και το ζωντανό ορόσημο μιας ολόκληρης κοινότητας. Δεν συνιστά κατανάλωση, αλλά μια βαθιά αισθητική εμπειρία, μια πράξη συλλογικής δημιουργίας και ανιδιοτελούς προσφοράς. Ο ήχος των οργάνων της κουβαλά την ανάσα και την ταυτότητα μιας κοινωνίας που ταξιδεύει μέσα στον χρόνο. Κάθε πόλη έχει ανάγκη τη Φιλαρμονική της, ως ένα όχημα που διασώζει την ιστορική της μνήμη.
Αποτελεί το παλλόμενο μουσικό κύτταρο της δημόσιας ζωής, που υψώνει ανάστημα στην ισοπέδωση της ψηφιακής εποχής. Ένας φωτεινός χώρος παιδείας, συνύπαρξης και καλλιτεχνικής αναγέννησης. Ένας καθρέφτης όπου ο καθένας μας ακούει, μες στο πέρασμα των χρόνων, τον αληθινό του εαυτό, αλλά και το θαύμα αυτού που μπορεί ακόμα να γίνει.
ΓΙΩΡΓΟΣ ΜΠΑΜΠΑΡΑΚΟΣ
Αρχιμουσικός Φιλαρμονικής Δήμου Καλαβρύτων
Η Φιλαρμονική ως φορέας εκπαίδευση ς και πολιτισμού στην σύγχρονη Ελληνική Κοινωνία
1. Ιστορική Αναδρομή
Οι Φιλαρμονικές Ορχήστρες πνευστών εμφανίζονται στον ελλαδικό χώρο στα μέσα του 19ου αιώνα, με τα Επτάνησα να κατέχουν την πρωτοπορία στην ίδρυση τους. Η Φιλαρμονική Σχολή Πάλλης στο Ληξούρι (1834–1839) και η Φιλαρμονική Εταιρεία Κέρκυρας (1837–1840) αποτέλεσαν τους πρωτεργάτες, θέτοντας σε λειτουργία τις πρώτες σχετικές δομές.
Θεμέλιο λίθο για τη συγκρότηση αυτών των οργανισμών αποτελεί —συμπληρωματικά προς τις λοιπές καλλιτεχνικές δράσεις— η παροχή οργανωμένης μουσικής εκπαίδευσης στην τοπική κοινότητα. Πνευματικοί άνθρωποι της εποχής εκείνης έθεσαν τις βάσεις για την υλοποίηση αυτού του έργου, προβλέποντας μάλιστα στα καταστατικά πλαίσια των Φιλαρμονικών μια ευρύτατη εκπαιδευτική δομή. Αυτή περιλάμβανε σχολές πνευστών και κρουστών οργάνων, χορωδία (κλασική και βυζαντινή), σχολές εγχόρδων, πιάνο, καθώς και ανώτερα θεωρητικά. Το συγκεκριμένο πλάνο αποτύπωνε το ευρύτερο όραμα του Νικολάου Μάντζαρου για την ίδρυση μιας εθνικής Μουσικής Ακαδημίας, όπως αυτό καταγράφεται στο ιδρυτικό καταστατικό της Φιλαρμονικής Εταιρείας Κέρκυρας. Θα αποτελούσε εξαιρετική συγκυρία για τη μουσική παιδεία της χώρας, εάν η μεταγενέστερη εξέλιξη και λειτουργία των Φιλαρμονικών είχε θεσμοθετηθεί πάνω σε αυτήν την κεντρική ιδέα: της Φιλαρμονικής ως Μουσικής Ακαδημίας — ενός ανώτατου εκπαιδευτικού ιδρύματος που, ακόμη και σήμερα, απουσιάζει από τη χώρα μας.
Στα Καλάβρυτα, η σύλληψη και η υλοποίηση της ιδέας για την ίδρυση Φιλαρμονικής ξεκινάει το 1926, ανταποκρινόμενη στην ανάγκη της τοπικής κοινωνίας για τη συγκρότηση ενός μόνιμου μουσικού συνόλου. Επρόκειτο για ένα ιδιαίτερα πρωτοποριακό εγχείρημα, εάν αναλογιστεί κανείς τις κοινωνικοοικονομικές συνθήκες της περιόδου, καθώς και τον ορεινό και δυσπρόσιτο χαρακτήρα της γεωγραφικής μας περιοχής .
2. Ο Ρόλος και η Δυναμική των Φιλαρμονικών
Η θεσμοθέτηση και η λειτουργία σχημάτων που προάγουν την ερασιτεχνική μουσική δημιουργία, λειτουργώντας παράλληλα ως φυτώρια νέων ταλέντων, αποτελεί το μείζον ζητούμενο για το σύνολο των Φιλαρμονικών Ορχηστρών. Συνιστά αναμφισβήτητο γεγονός ότι οι δομές αυτές σφυρηλατούν ισχυρούς δεσμούς κοινωνικής συνοχής μεταξύ των μελών τους. Επιπλέον, οι ερασιτεχνικές συλλογικές προσπάθειες καλλιτεχνικής έκφρασης επιδεικνύουν συχνά δυναμική υψηλού επιπέδου. Η συλλογική ενέργεια των συμμετεχόντων και η προσήλωσή τους στη δημιουργία είναι ικανές να υπερκεράσουν τα αντικειμενικά εμπόδια και τους περιορισμούς που ενυπάρχουν σε κάθε ερασιτεχνικό εγχείρημα. Βάσει της προσωπικής μου εκτιμήσης, οι Φιλαρμονικές στην ελληνική επικράτεια πορεύονται διαχρονικά — από την ίδρυση τους έως σήμερα — μέσω «ηρωικών προσπαθειών», οι οποίες αντλούν την δύναμη τους από την ανάγκη των τοπικών κοινωνιών για ποιοτική ψυχαγωγία, μουσική παιδεία, συμμετοχή. Ο ρόλος που καλείται να επιτελέσει η μπάντα στην Ελλάδα, εντός του ιστορικού και κοινωνικού γίγνεσθαι, είναι εξαιρετικά σύνθετος .
Μπορούμε, εντούτοις, να διακρίνουμε τρεις θεμελιώδεις άξονες που τεκμηριώνουν την ανάγκη ύπαρξής της στο αστικό και επαρχιακό περιβάλλον:
1. Ενεργός συμμετοχή στα κοινωνικά και πολιτισμικά δρώμενα (παρουσία σε εθνικές επετείους, παρελάσεις, επίσημες τελετές και θρησκευτικές λιτανείες).
2. Παραγωγή αυτόνομου πολιτιστικού και ψυχαγωγικού έργου .
3. Δωρεάν μουσική εκπαίδευση εύκολα προσβάσιμη.
Η συνδυαστική και ισορροπημένη ανάπτυξη των ανωτέρω αξόνων αποτελεί μια σύνθετη πρόκληση, προκειμένου να διασφαλιστεί ένα ποιοτικό καλλιτεχνικό αποτέλεσμα. Σε κάθε δημιουργική δράση, υφίστανται τρία στάδια που αποτελούν τα θεμέλια του έργου:
• Η ύπαρξη σαφούς Στόχου και Δημιουργικού Οράματος .
• Η πλαισίωση από το Κατάλληλο Ανθρώπινο Δυναμικό .
• Η συστηματική, μεθοδική και μακροχρόνια εργασία υπό οποιαδήποτε συνθήκη.
Όταν οι προϋποθέσεις αυτές συντρέχουν, το παραγόμενο έργο μιας Φιλαρμονικής είναι αξιοθαύμαστο. Εν τούτοις, στην εγχώρια πραγματικότητα, η πορεία βασίζεται πρωτίστως στο φιλότιμο και τον ζήλο των εμπλεκομένων. Η συνθήκη αυτή, δυστυχώς, δεν εγγυάται τη διατήρηση της ποιότητας σε βάθος χρόνου. Πρόκειται για ένα συγκυριακό φαινόμενο που στερείται του απαραίτητου στοιχείου της θεσμικής αναπαραγωγής, η οποία θα διασφάλιζε τη συνέχεια και το υψηλό επίπεδο των προσδοκώμενων αποτελεσμάτων.
3. Η Εκπαιδευτική Διαδικασία και οι Προκλήσεις
Η ανάλυση του έμψυχου δυναμικού που απαρτίζει μια τοπική Φιλαρμονική στην Ελλάδα αναδεικνύει τη δυσκολία επίτευξης καλλιτεχνικής ομοιογένειας. Ο ερασιτεχνικός χαρακτήρας επιτρέπει την ενσωμάτωση κάθε ενδιαφερομένου, με αποτέλεσμα να συνυπάρχουν στο ίδιο σύνολο :
1. Σπουδαστές που αντιμετωπίζουν τη μουσική ως πρωτεύουσα επιλογή ζωής, υποβαλλόμενοι σε επίπονη και συστηματική μελέτη .
2. Πολίτες που επιθυμούν απλώς να πλαισιώσουν μια πολιτιστική ομάδα, αντιλαμβανόμενοι τη μουσική ως μέσο κοινωνικής δικτύωσης και εθελοντικής προσφοράς.
3. Η κρισιμότερη πληθυσμιακή ομάδα που προσέρχεται στις δομές μας: τα παιδιά σχολικής ηλικίας, τα οποία αποτελούν το μέλλον του οργανισμού.
Η εκπαιδευτική λειτουργία οφείλει να ξεκινάει από την τρίτη κατηγορία. Οι νέοι, που προσέρχονται με διάθεση να ανακαλύψουν την τέχνη της μουσικής, αποτελούν τον ακρογωνιαίο λίθο για κάθε σοβαρή παιδαγωγική προσέγγιση. Εδώ εντοπίζεται και η μεγαλύτερη πρόκληση: η διαμόρφωση ενός περιβάλλοντος που θα εμπνεύσει το παιδί να αγαπήσει τη μουσική, αποτρέποντας την προσθήκη μιας ακόμη αρνητικής ή πιεστικής εμπειρίας στο ήδη βεβαρημένο σχολικό και εξωσχολικό του πρόγραμμα.
Στην πλειονότητα των περιπτώσεων στην Ελλάδα, και δη στην επαρχία, οι Φιλαρμονικές στελεχώνονται σχεδόν αποκλειστικά από μαθητές. Ελάχιστες πόλεις διαθέτουν την υποδομή μιας προπαρασκευαστικής μπάντας («μπαντίνας»), η οποία λειτουργεί ως εκπαιδευτικός προθάλαμος για την ομαλή ένταξη στην μεγάλη ομάδα. Αυτή η πρακτική ακολουθείτε κατά κύριο λόγο από τα μεγάλα σύνολα της Κέρκυρας. Πρόκειται για μια εξαιρετική παιδαγωγική πρακτική, η καθολική εφαρμογή της οποίας θα ήταν ευχής έργο.
Παράλληλα, απαιτείται εστίαση στη διδακτική μεθοδολογία. Οφείλουμε να δομήσουμε ένα ολοκληρωμένο σύστημα κατάρτισης, το οποίο θα διασφαλίζει ότι οι αναπτυσσόμενοι μουσικοί κατέχουν τις θεμελιώδεις αρχές της τέχνης, ήτοι τη Ρυθμική Αγωγή και την Τονική Σαφήνεια. Η εκμάθηση οποιουδήποτε πνευστού ή κρουστού οργάνου πρέπει υποχρεωτικά να εμπεριέχει αυτά τα δύο στοιχεία.
Τα τεχνολογικά εργαλεία της εποχής μας προσφέρουν απεριόριστες δυνατότητες πρόσβασης στην πληροφορία και σε ακροάσεις έργων. Αυτό που απαιτείται είναι ο στρατηγικός σχεδιασμός και η έντεχνη προσαρμογή στις ιδιαιτερότητες κάθε τοπικής κοινωνίας. Κρίνεται απολύτως αναγκαία η οργανωμένη ακρόαση και ο κριτικός σχολιασμός έργων από το σύνολο της ομάδας. Η γενιά του διαδικτύου και της Τεχνητής Νοημοσύνης διαθέτει μεν καθολική πρόσβαση στην πληροφορία, στερείται όμως συχνά βάθους και αναλυτικής προσέγγισης. Η αποσπασματική ακρόαση κλασικών έργων μέσω φορητών συσκευών δεν επαρκεί. Πρέπει να επιμείνουμε στην οργανωμένη ακρόαση της Μουσικής ως προαπαιτούμενο στάδιο. Τροφοδοτώντας το σώμα της μπάντας με ποιοτικά ηχητικά ερεθίσματα, διασφαλίζουμε την αναζήτηση της αντίστοιχης ποιότητας κατά τη διάρκεια των δοκιμών (πρόβες), δημιουργώντας μια πολύτιμη ακουστική παρακαταθήκη.
4. Το Θεσμικό Πλαίσιο και η Σύγχρονη Πραγματικότητα
Θεσμικά, η λειτουργία των Φιλαρμονικών στην Ελλάδα διαχωρίζεται σε δύο κύριους άξονες: τις Δημοτικές Φιλαρμονικές (υπαγόμενες στους ΟΤΑ) και τις Φιλαρμονικές που διοικούνται από Πολιτιστικούς Συλλόγους. Ο διαχωρισμός αυτός είναι κομβικός, καθώς καθορίζει το εργασιακό καθεστώς υπό το οποίο παράγεται το εκπαιδευτικό και πολιτιστικό έργο.
Στο πεδίο των Δημοτικών Φιλαρμονικών, οι περιορισμοί που επιβλήθηκαν κατά τη μνημονιακή περίοδο αναφορικά με τις προσλήψεις μόνιμου προσωπικού στους ΟΤΑ, συνεχίζουν να προκαλούν προσκόμματα. Στην πράξη, πολλοί Δήμοι αποφεύγουν να εντάξουν οργανικά τη Φιλαρμονική στους Οργανισμούς Εσωτερικής Υπηρεσίας (ΟΕΥ). Κατά συνέπεια, δεν προκηρύσσονται μόνιμες θέσεις Διευθυντών Φιλαρμονικής, γεγονός που αποτελεί εκ των ων ουκ άνευ προϋπόθεση για την εύρυθμη και μακροχρόνια λειτουργία του συνόλου.
Η προσωπική μου εργασιακή κατάσταση εικάζω ότι εμπίπτει σε αυτήν την κατηγορία. Υπηρετώ επί 31 συναπτά έτη ως Αρχιμουσικός της Φιλαρμονικής του Δήμου Καλαβρύτων με σχέση εργασίας Ιδιωτικού Δικαίου Αορίστου Χρόνου (ΙΔΑΧ). Από το 2023 υφίσταται τελεσίδικη απόφαση του δευτεροβάθμιου δικαστηρίου (Εφετείο) που με δικαιώνει, αναγνωρίζοντας τη θέση μου ως Αρχιμουσικού του Δήμου. Παρά ταύτα, η δημοτική αρχή προσέφυγε πρόσφατα στον Άρειο Πάγο αιτούμενη την αναίρεση της αποφάσεως. Μια σαφής περίπτωση, η οποία θα είχε διευθετηθεί οριστικά με την τυπική υπαγωγή της Φιλαρμονικής στον ΟΕΥ του Δήμου —διασφαλίζοντας τη βιωσιμότητα του θεσμού στην πόλη μας— έχει μετατραπεί σε μια χρονοβόρα δικαστική αντιδικία με άγνωστη προς το παρόν εξέλιξη.
Η εναλλακτική εργασιακή σχέση που επιστρατεύεται από τους Δήμους αφορά τις συμβάσεις έργου ορισμένου χρόνου. Αν και οι συμβάσεις αυτές ορθώς εξαιρέθηκαν πλέον από την έγκριση του ΑΣΕΠ για το προσωπικό του πολιτιστικού κλάδου, προσφέροντας μια πρόσκαιρη ανακούφιση, το θεμελιώδες ερώτημα παραμένει:
Δύναται η μουσική εκπαίδευση, η οποία απαιτεί μακροχρόνια και επίμονη προσπάθεια, να αποδώσει καρπούς χωρίς σταθερά θεσμικά θεμέλια; Η απάντηση είναι προφανώς αρνητική.
Στην αντίπερα όχθη, οι σύλλογοι που διατηρούν Φιλαρμονικές απολαμβάνουν φαινομενικά μεγαλύτερη ευελιξία στην επιλογή στελεχών από την ελεύθερη αγορά εργασίας. Ωστόσο, η οικονομική πραγματικότητα ανατρέπει αυτήν την εικόνα. Ελάχιστα σωματεία διαθέτουν επαρκείς πόρους, ενώ η συντριπτική πλειονότητα διεξάγει αγώνα επιβίωσης για την κάλυψη των βασικών λειτουργικών της δαπανών.
5. Διαχείριση Ανθρωπίνου Δυναμικού και Μουσικοί Κανόνες
Η εμβάθυνση στον τρόπο διεξαγωγής της μουσικής παιδείας εντός των Φιλαρμονικών αποκαλύπτει σοβαρές πρακτικές προκλήσεις. Καθώς δεν υφίσταται διαδικασία επιλογής ή αξιολόγησης κατά την εισαγωγή του έμψυχου δυναμικού (με εξαίρεση ελάχιστα επαγγελματικά σχήματα), ο υπεύθυνος αρχιμουσικός καλείται να διαχειριστεί έντονες ανομοιογένειες.
Η σημαντικότερη εξ αυτών είναι η ηλικιακή απόκλιση μεταξύ των μελών, η οποία δημιουργεί προσκόμματα στον προγραμματισμό και τη διδασκαλία. Επιπροσθέτως, παρατηρείται χάσμα στη νοοτροπία και τη διαθεσιμότητα. Ενώ οι μαθητές εντάσσονται συγκριτικά πιο εύκολα σε ένα δομημένο πλάνο μελέτης, οι ενήλικες, πιεζόμενοι από τις επαγγελματικές και οικογενειακές τους υποχρεώσεις, αδυνατούν συχνά να ανταποκριθούν με συνέπεια στο χρονοδιάγραμμα του συνόλου.
Ο μαέστρος, ως ο αποκλειστικά υπεύθυνος του σχήματος, οφείλει να ανακαλύψει τη μεθοδολογία εκείνη που θα γεφυρώσει τις εν λόγω αντιθέσεις. Απαιτείται η βέλτιστη αξιοποίηση των θετικών στοιχείων κάθε ηλικιακής ομάδας μέσω μιας ευέλικτης διαχείρισης του ανθρώπινου παράγοντα. Η «συνταγή» αυτή δεν είναι καταγεγραμμένη σε κανένα ακαδημαϊκό σύγγραμμα, αποτελεί μια δυναμική διαδικασία που ο αρχιμουσικός καλείται να επαναπροσδιορίζει και να εφαρμόζει καθημερινά.
Στο επίπεδο της πρακτικής διδασκαλίας (θεωρία και εκμάθηση οργάνων), τα επιμέρους ζητήματα ποικίλλουν, ωστόσο τα δομικά προβλήματα παραμένουν κοινά σε όλη την επικράτεια. Η πολυετής εμπειρία μου επιβεβαιώνει ότι η αυστηρή προσήλωση στους βασικούς μουσικούς κανόνες — ήτοι στη ρυθμική, τονική και αρμονική σαφήνεια, καθώς και στην ισορροπία των εντάσεων και των μελωδικών γραμμών — αποτελεί το κλειδί για την παραγωγή εξαιρετικού έργου. Είναι απαραίτητο, όποιος εντάσσεται στη Φιλαρμονική, να αποκτά εξ αρχής μια ορθή και ολοκληρωμένη αντίληψη για την τέχνη που υπηρετεί . Αποτελεί, για παράδειγμα, θλιβερό φαινόμενο η εκτέλεση του Εθνικού Ύμνου σε δημόσιες εκδηλώσεις χωρίς την τήρηση των στοιχειωδών μουσικών προδιαγραφών .
6. Κατάθεση Έργου: Η Εμπειρία της Φιλαρμονικής Καλαβρύτων
Καταθέτω την προσωπική μου μαρτυρία έπειτα από 31 έτη ενεργού υπηρεσίας. Φέρω την ιδιότητα του Αρχιμουσικού του Δήμου Καλαβρύτων από το 1995, έτος κατά το οποίο ανέλαβα το έργο της πλήρους ανασυγκρότησης του σχήματος, το οποίο διανύει φέτος το 100ό έτος από την ίδρυση της. Σε μια επαρχιακή, ορεινή πόλη περίπου 1.500 κατοίκων, η ύπαρξη εξειδικευμένου εκπαιδευτικού μουσικής συνιστά πολυτέλεια. Εκ των πραγμάτων, κλήθηκα να αναλάβω το σύνολο των καθηκόντων: από τη διδασκαλία της θεωρίας και όλων των κατηγοριών οργάνων, έως τη διοικητική και υλικοτεχνική μέριμνα της μπάντας.
Τον Αύγουστο του 1997, με φορέα υλοποίησης τη Δημοτική Επιχείρηση Πολιτισμού (ΔΕΠΑΠΟΖ), θεσμοθετήθηκε στα Καλάβρυτα το Διεθνές Σεμινάριο Πνευστών Οργάνων. Στόχος της δράσης ήταν η ριζική αναβάθμιση του εκπαιδευτικού επιπέδου. Επρόκειτο για μια πρωτοποριακή πρωτοβουλία σε εθνικό επίπεδο, δεδομένου ότι η μετάκληση διεθνών καλλιτεχνών πρώτης γραμμής ήταν εξαιρετικά δυσχερής την εποχή εκείνη. Η επιτυχία του εγχειρήματος οδήγησε στη θεσμοθέτηση και τη διοργάνωση πολυάριθμων αντίστοιχων σεμιναρίων στα επόμενα έτη.
Μέσω του συγκεκριμένου θεσμού, επισκέφθηκαν την πόλη μας κορυφαίοι σολίστ και παιδαγωγοί από την Ελλάδα, την Ευρώπη και τις ΗΠΑ. Ενδεικτικά αναφέρονται οι: Roger Bobo, Allen Vizzutti, Vince DiMartino, Frederick Hemke, Bill Mays, Marvin Stamm, Fred Mills, Scott Hartman, Marty Erickson, David O'Hanian, Lisa Bondranger, Enrique Crespo, Ferus Mustafov, Andrea Giuffreddi, Σπύρος Μουρίκης, Γεράσιμος Ιωαννίδης, Βαγγέλης Σκούρας, Έφη Παπαθωμαΐδη, Κώστας Αυγερινός, Γιώργος Ραράκος, Γιάννης Καραμπέτσος και Νίκος Ξανθούλης .
Παράλληλα, φιλοξενήθηκαν διεθνούς βεληνεκούς σύνολα, όπως τα: Spanish Brass (Luur Metalls), Boston Brass, Gomalan Brass Quintet, Millennium Brass και Athens Big Band. Πολλοί από τους σπουδαστές που μαθήτευσαν στα σεμινάρια αυτά διαγράφουν σήμερα λαμπρή σταδιοδρομία σε κορυφαίες ορχήστρες της Ελλάδας και του εξωτερικού, προσδίδοντας στις δράσεις μας παγκόσμια αναγνώριση στον χώρο των χάλκινων και ξύλινων πνευστών.
Στο πλαίσιο του Δήμου Καλαβρύτων — ενός ορεινού δήμου με εκτεταμένη γεωγραφική επιφάνεια και ιδιαίτερη δημογραφική σύσταση — η Φιλαρμονική αποτελεί τον μοναδικό φορέα παροχής δωρεάν μουσικής παιδείας. Η προσπάθεια η δική μου και των συνεργατών μου επικεντρώνεται σταθερά στην παραγωγή υψηλού εκπαιδευτικού έργου με τα διαθέσιμα μέσα.
Κατά τη διάρκεια αυτής της τριακονταετίας, εκατοντάδες παιδιά πέρασαν το κατώφλι της Φιλαρμονικής. Σημαντικός αριθμός εξ αυτών ασχολήθηκε επαγγελματικά με το αντικείμενο, ολοκληρώνοντας ανώτατες σπουδές και εντασσόμενος στον εργασιακό χώρο της τέχνης. Σήμερα, βρισκόμαστε στην ευχάριστη θέση να εκπαιδεύουμε τη δεύτερη γενιά, καθώς παλιοί μαθητές εμπιστεύονται πλέον τα δικά τους παιδιά στην φιλαρμονική, ενώ πολλοί ενήλικες - που μεγάλωσαν μέσα στην μπάντα - συνεχίζουν να πλαισιώνουν ενεργά όλες τις καλλιτεχνικές μας δράσεις.
Αυτή τη στιγμή, η Φιλαρμονική αριθμεί περισσότερους από 50 ενεργούς μουσικούς, επιδεικνύοντας έντονη και ποιοτική παρουσία. Επιπλέον, από το 2023 λειτουργεί με μεγάλη ανταπόκριση παράρτημα στην Κλειτορία, το δεύτερο μεγαλύτερο δημοτικό διαμέρισμα του Δήμου μας.
Κατά τη διάρκεια αυτής της πορείας, πραγματοποιήθηκαν πολυάριθμες καλλιτεχνικές αποστολές και διεθνείς συμπράξεις. Η Φιλαρμονική έχει εκπροσωπήσει την περιοχή μας στην Πολωνία, την Κύπρο, το Λουξεμβούργο και σε ολόκληρη την ελληνική επικράτεια. Κορυφαία στιγμή της ιστορίας μας αποτελεί η κατάκτηση του Πρώτου Βραβείου στο Διεθνές Φεστιβάλ Πνευστών Diffwinds στο Λουξεμβούργο το 2023. Αξιοσημείωτες υπήρξαν επίσης οι πρωτοποριακές συνεργασίες με προσκλήσεις εξειδικευμένων μαέστρων διεύθυνσης μπάντας, όπως οι Denis Laile (2015), Matthew Arau (2017) και Νίκος Χρυσοχόου (2015-2017).
7. Συμπεράσματα – Διαπιστώσεις
• Η Φιλαρμονική αποτελεί έναν ζωντανό, εξελισσόμενο οργανισμό, ως εκ τούτου, οφείλουμε να μεριμνούμε διαρκώς για την εύρυθμη λειτουργική του «αναπνοή».
• Η διασφάλιση μιας υγιούς καθημερινότητας αποτελεί τη μοναδική εγγύηση για τη μακροβιότητα του καλλιτεχνικού συνόλου.
• Η Φιλαρμονική δεν ορίζεται από τις στολές και τα λαμπερά όργανα, συνίσταται στο ομαδικό πνεύμα και στην ειλικρινή διάθεση προσφοράς προς την τοπική κοινωνία.
• Κριτήριο επιτυχίας δεν αποτελεί η μεμονωμένη επιτυχία μιας συναυλίας, αλλά η διαρκής εσωτερική ανάγκη της ομάδας για τον σχεδιασμό της επόμενης καλλιτεχνικής δράσης.
• Η ορθολογική και ανθρωποκεντρική διαχείριση του έμψυχου δυναμικού συνιστά τον ακρογωνιαίο λίθο ολόκληρου του οικοδομήματος.
Η Φιλαρμονική μάς θυμίζει πως η μουσική παραμένει μια τέχνη χειροποίητη, σμιλευμένη με μόχθο και ψυχή.
Δεν είναι ένα ψυχρό ακρόαμα της ψηφιακής νοημοσύνης, ούτε το εφήμερο θέαμα μιας πλατείας, πλασμένο για να καταναλωθεί βιαστικά ένα βράδυ του Αυγούστου. Είναι, αντίθετα, το μυστικό συναπάντημα και το ζωντανό ορόσημο μιας ολόκληρης κοινότητας. Δεν συνιστά κατανάλωση, αλλά μια βαθιά αισθητική εμπειρία, μια πράξη συλλογικής δημιουργίας και ανιδιοτελούς προσφοράς. Ο ήχος των οργάνων της κουβαλά την ανάσα και την ταυτότητα μιας κοινωνίας που ταξιδεύει μέσα στον χρόνο. Κάθε πόλη έχει ανάγκη τη Φιλαρμονική της, ως ένα όχημα που διασώζει την ιστορική της μνήμη.
Αποτελεί το παλλόμενο μουσικό κύτταρο της δημόσιας ζωής, που υψώνει ανάστημα στην ισοπέδωση της ψηφιακής εποχής. Ένας φωτεινός χώρος παιδείας, συνύπαρξης και καλλιτεχνικής αναγέννησης. Ένας καθρέφτης όπου ο καθένας μας ακούει, μες στο πέρασμα των χρόνων, τον αληθινό του εαυτό, αλλά και το θαύμα αυτού που μπορεί ακόμα να γίνει.
ΓΙΩΡΓΟΣ ΜΠΑΜΠΑΡΑΚΟΣ
Αρχιμουσικός Φιλαρμονικής Δήμου Καλαβρύτων
.jpg)









Σχόλια