Ένας σπουδαίος Καλαβρυτινός, πρωτοπόρος της ελληνικής δισκογραφίας στις Ηνωμένες Πολιτείες

  • γράφει ο Νίκος Κυριαζής - Δημοσιογράφος
Η Δάφνη Καλαβρύτων, η ιστορική Στρέζοβα, έχει αναδείξει ανθρώπους που τίμησαν τον τόπο τους πολύ πέρα από τα ελληνικά σύνορα. Ανάμεσά τους ξεχωρίζει ο Σωτήρης Στασινόπουλος (1880-1960), ένας από τους σημαντικότερους ερμηνευτές της ελληνικής παραδοσιακής μουσικής και ο μοναδικός τραγουδιστής που αφιέρωσε αποκλειστικά τη δισκογραφική του πορεία στα δημοτικά τραγούδια κατά την εποχή των δίσκων 78 στροφών στην Αμερική.
Γεννημένος το 1880 στη Δάφνη Καλαβρύτων, σε μια εποχή δύσκολη για την ελληνική ύπαιθρο, ο νεαρός Σωτήρης ακολούθησε, λίγο μετά το 1900, το μεγάλο μεταναστευτικό ρεύμα προς τις Ηνωμένες Πολιτείες. Ήταν μία από τις περίπου 420.000 ψυχές που εγκατέλειψαν την Ελλάδα από το 1896 έως το 1921, αναζητώντας μια καλύτερη ζωή στη νέα ήπειρο. Τα περισσότερα από αυτά τα ταξίδια πραγματοποιούνταν με το θρυλικό υπερωκεάνιο «Νέα Ελλάς», που συνέδεε τον Πειραιά με τη Νέα Υόρκη.
Από εργάτης σε πρωτοπόρο της ελληνικής δισκογραφίας
Τα πρώτα χρόνια στην Αμερική εργάστηκε σκληρά σε διάφορες χειρωνακτικές εργασίες. Παράλληλα, όμως, δεν εγκατέλειψε ποτέ το μεγάλο του πάθος: το δημοτικό τραγούδι.
Το 1921 πραγματοποίησε την πρώτη του ηχογράφηση και σύντομα εξελίχθηκε σε έναν από τους πρώτους Έλληνες καλλιτέχνες που μπήκαν στη δισκογραφία των Ηνωμένων Πολιτειών. Μέχρι το 1929 είχε ηχογραφήσει περίπου 100 δημοτικά τραγούδια, ενώ σήμερα είναι γνωστές 97 ηχογραφήσεις, οι οποίες διασώζουν αυθεντικές εκτελέσεις της ελληνικής μουσικής παράδοσης.
Συνεργάστηκε με τις μεγαλύτερες δισκογραφικές εταιρείες της εποχής, όπως η Columbia, η Victor και η Okeh, συμβάλλοντας καθοριστικά στη διάδοση του ελληνικού δημοτικού τραγουδιού στην ομογένεια.
Η φωνή που κράτησε ζωντανή την πατρίδα
Οι ηχογραφήσεις του Στασινόπουλου αποτελούν σήμερα πολύτιμα μουσικά τεκμήρια. Η καθαρή, σταθερή και εκφραστική υψίφωνη φωνή του αποτυπώνει με αυθεντικότητα το ύφος της παραδοσιακής μουσικής, πολύ πριν οι ηλεκτρονικές παρεμβάσεις και τα τεχνικά μέσα αλλοιώσουν τον φυσικό ήχο των δημοτικών τραγουδιών.
Δεν είναι τυχαίο ότι οι ειδικοί θεωρούν τις εκτελέσεις του υποδείγματα του παλαιού παραδοσιακού ύφους. Σε αυτές δεν κυριαρχεί το υπερβολικό βιμπράτο ούτε οι σύγχρονες ηχητικές επεξεργασίες. Κυριαρχεί μόνο η ανθρώπινη φωνή και η ψυχή του τραγουδιού.
Όπως χαρακτηριστικά αποτυπώνεται σε ένα από τα τραγούδια που ερμήνευσε:
«Να χαμηλώναν τα βουνά, να ψήλωναν και οι κάμποι,
να ’βλεπα την πατρίδα μου, τη δόλια μου μανούλα…»
Στίχοι που συγκινούσαν βαθιά τους Έλληνες μετανάστες της πρώτης γενιάς, οι οποίοι αναζητούσαν μέσα από τη μουσική μια γέφυρα με την πατρίδα που άφησαν πίσω.
Συνεργάστηκε με τους κορυφαίους μουσικούς της εποχής
Στις ηχογραφήσεις του τον συνόδευσαν οι σημαντικότεροι Έλληνες μουσικοί που δραστηριοποιούνταν τότε στην Αμερική, μεταξύ των οποίων οι κλαρινίστες Νίκος Σουλεϊμάνης, Γιάννης Κυριακάτης, Αθανάσιος Βρούβας, Νίκος Ρέλλιας, Γιάννης Μακεδόνας και Κώστας Γκαντίνης, καθώς και ο σαντουριέρης Λουί Ρασσιάς.
Ο ίδιος έπαιζε και λαούτο, αποκτώντας με τα χρόνια ολοένα μεγαλύτερη μουσική κατάρτιση, γεγονός που αποτυπώνεται και στην εξέλιξη των ηχογραφήσεών του.
Περιοδείες σε όλη την Αμερική και τον Καναδά
Η επιτυχία των δίσκων του τον καθιέρωσε γρήγορα στις ελληνικές κοινότητες της Βόρειας Αμερικής. Με το μουσικό του συγκρότημα περιόδευσε στις ελληνικές παροικίες των Ηνωμένων Πολιτειών και του Καναδά, όπου οι ομογενείς τον υποδέχονταν με ιδιαίτερο ενθουσιασμό.
Για τους ανθρώπους της ξενιτιάς, ο Στασινόπουλος δεν ήταν απλώς ένας τραγουδιστής. Ήταν η ζωντανή ανάμνηση της πατρίδας, των χωριών, των πανηγυριών και των ανθρώπων που άφησαν πίσω τους.
Ένας άνθρωπος που διέσωσε την ελληνική παράδοση
Η προσφορά του δεν περιορίστηκε στις ηχογραφήσεις. Το 1944 εξέδωσε στη Νέα Υόρκη το βιβλίο «Αθάνατα Ελληνικά Ηρωικά Τραγούδια», συγκεντρώνοντας δημοτικά τραγούδια, ιστορικά άσματα αλλά και προσωπικά του ποιήματα, συμβάλλοντας ουσιαστικά στη διάσωση της ελληνικής λαϊκής παράδοσης.
Η παρακαταθήκη ενός Δαφναίου
Ο Σωτήρης Στασινόπουλος έφυγε από τη ζωή το 1960, αφήνοντας πίσω του μια ανεκτίμητη μουσική κληρονομιά.
Σήμερα, οι ηχογραφήσεις του έχουν επανεκδοθεί σε ψηφιακή μορφή και αποτελούν πολύτιμο υλικό τόσο για τους ερευνητές όσο και για κάθε φίλο της ελληνικής παραδοσιακής μουσικής.
Στη Δάφνη Καλαβρύτων δεν υπάρχουν πλέον απόγονοι της οικογένειάς του, που ήταν γνωστή με τα παρατσούκλια «Σκέτζος» ή «Χαρδαβέλλας». Ωστόσο, η μνήμη του παραμένει ζωντανή και αποτελεί σημείο υπερηφάνειας για τον τόπο που τον γέννησε.
Ο Σωτήρης Στασινόπουλος απέδειξε ότι ένας άνθρωπος από ένα μικρό ορεινό χωριό των Καλαβρύτων μπορούσε να γίνει ο αυθεντικότερος εκφραστής του ελληνικού δημοτικού τραγουδιού στην άλλη άκρη του Ατλαντικού.
Η Δάφνη Καλαβρύτων μπορεί δικαίως να αισθάνεται υπερήφανη για τον άνθρωπο που κράτησε ζωντανή την ελληνική μουσική ψυχή στις καρδιές χιλιάδων μεταναστών και άφησε ένα έργο που εξακολουθεί, έναν αιώνα μετά, να συγκινεί και να διδάσκει.