Οδοντωτός: Ο βράχος, η Βουλή και όσα δεν λέγονται για την εγκατάλειψη της γραμμής

Η υπόθεση του Οδοντωτού Σιδηροδρόμου εξελίσσεται πλέον σε μια ανοιχτή πολιτική, κοινωνική και τεχνική σύγκρουση, με την τοπική κοινωνία να περνά σε φάση δυναμικών κινητοποιήσεων, την κυβέρνηση να επιχειρεί να μεταφέρει το βάρος της ευθύνης στην αυτοδιοίκηση και τα πραγματικά στοιχεία για την κατάσταση της γραμμής να αποκαλύπτουν ότι το πρόβλημα δεν είναι «η επικινδυνότητα της φύσης», αλλά η πολυετής εγκατάλειψη και η διοικητική αδράνεια.
Την Παρασκευή 15 Μαΐου (11:30μμ), η Επιτροπή Πρωτοβουλίας για τον Οδοντωτό προχωρά σε μεγάλη κινητοποίηση διαμαρτυρίας στον κόμβο της Εθνικής Οδού στην Πούντα, απαιτώντας την άμεση επαναλειτουργία της γραμμής. Το κάλεσμα έχει ήδη λάβει χαρακτηριστικά γενικού ξεσηκωμού σε Καλάβρυτα και Αιγιάλεια, καθώς έμποροι, επαγγελματίες και φορείς καλούνται να κλείσουν τα καταστήματά τους και να αναστείλουν κάθε δραστηριότητα συμμετέχοντας μαζικά στο συλλαλητήριο.
Το κλίμα που επικρατεί στην περιοχή είναι πλέον ιδιαίτερα φορτισμένο. Για πολλούς κατοίκους, ο Οδοντωτός δεν αποτελεί απλώς ένα τουριστικό μέσο μεταφοράς αλλά στοιχείο ταυτότητας, οικονομικής επιβίωσης και ιστορικής συνέχειας για ολόκληρη την περιοχή. Γι’ αυτό και η κινητοποίηση της Παρασκευής αντιμετωπίζεται ως μια κομβική στιγμή πίεσης προς την κυβέρνηση και τους αρμόδιους φορείς ώστε να δοθεί επιτέλους σαφής απάντηση για το πότε και με ποιες προϋποθέσεις θα ξαναμπεί το τρένο στις ράγες.
«Να ξανασφυρίξει το τρένο μας»
Το βράδυ της Τετάρτης πραγματοποιήθηκε νέα συνάντηση του Δημάρχου Καλαβρύτων Θανάση Παπαδόπουλου με την Επιτροπή Πρωτοβουλίας, κατά την οποία ρυθμίστηκαν οι τελευταίες λεπτομέρειες της κινητοποίησης. Ο δήμαρχος απηύθυνε ανοιχτό κάλεσμα συμμετοχής προς πολίτες, συλλόγους και φορείς, δίνοντας ιδιαίτερο συμβολικό βάρος στη συγκέντρωση της Πούντας.
«Ο Οδοντωτός είναι η ιστορία και η ταυτότητά μας, είναι πνεύμονας ζωής για όλο τον Δήμο Καλαβρύτων και δεν θα επιτρέψουμε σε κανέναν και για κανέναν λόγο να ναρκοθετεί τη λειτουργία και το μέλλον του», ανέφερε χαρακτηριστικά, καλώντας την τοπική κοινωνία να δώσει δυναμικό παρών.
Το σύνθημα «Όλοι στο συλλαλητήριο για να ξαναμπεί στις ράγες ο Οδοντωτός» αποτυπώνει πλέον τη συνολική αγωνία της περιοχής αλλά και την αυξανόμενη δυσπιστία απέναντι στους κυβερνητικούς χειρισμούς.
Η «πρόκληση» Κυρανάκη και η απάντηση Παπαδόπουλου
Η κατάσταση οξύνθηκε ακόμη περισσότερο μετά την πρόσφατη δημόσια παρέμβαση του αναπληρωτή υπουργού Μεταφορών Κώστα Κυρανάκη, ο οποίος κάλεσε τον Δήμο Καλαβρύτων να παρέχει έγγραφη βεβαίωση περί απουσίας κινδύνου κατολισθήσεων στη γραμμή, ώστε να προχωρήσει η επαναλειτουργία του Οδοντωτού.
Η τοποθέτηση αυτή προκάλεσε έντονες αντιδράσεις, καθώς θεωρήθηκε από πολλούς ως προσπάθεια μεταφοράς της ευθύνης από τους αρμόδιους κρατικούς και τεχνικούς φορείς προς την τοπική αυτοδιοίκηση.
Το ερώτημα που τέθηκε άμεσα ήταν εύλογο: πώς είναι δυνατόν ένας δήμος να καλείται να γνωμοδοτήσει για τόσο σύνθετα γεωλογικά και γεωτεχνικά ζητήματα, όταν ακόμη και μεγάλοι οργανισμοί απαιτούν εξειδικευμένες επιστημονικές μελέτες για αντίστοιχες αξιολογήσεις;
Η ασφάλεια μιας σιδηροδρομικής γραμμής αποτελεί αντικείμενο ευθύνης του ΟΣΕ, των αρμόδιων τεχνικών υπηρεσιών, των επιστημονικών ομάδων και των κρατικών μηχανισμών που διαθέτουν τα απαραίτητα εργαλεία και τις τεχνικές γνώσεις.
Ο δήμαρχος Θανάσης Παπαδόπουλος πάντως σήκωσε το γάντι και απάντησε ότι είναι έτοιμος να δώσει την έγκριση που ζητείται, ξεκαθαρίζοντας ουσιαστικά πως πρόκειται για ανάληψη πολιτικής ευθύνης και όχι επιστημονικής αξιολόγησης.
Ωστόσο, η παρέμβαση Κυρανάκη άνοιξε ακόμη περισσότερο τη δημόσια συζήτηση γύρω από τον τρόπο διαχείρισης του ζητήματος. Πολλοί εκτιμούν ότι η κυβέρνηση, υπό τη βαριά σκιά της υπόθεσης των Τεμπών, αποφεύγει να αναλάβει το πλήρες πολιτικό και διοικητικό βάρος μιας απόφασης επαναλειτουργίας χωρίς να έχει προηγουμένως δημιουργηθεί ένα ισχυρό πλέγμα διαμοιρασμού ευθυνών.
Η φωτογραφία στη Βουλή και όσα δεν ειπώθηκαν
Ιδιαίτερη συζήτηση είχε προκαλέσει και η εικόνα του Κώστα Κυρανάκη στη Βουλή, όπου οταν ζητήθηκε σχετική επερώτηση, εμφανίστηκε κρατώντας δημοσίευμα του KalavrytaNews με φωτογραφία μεγάλου βράχου πάνω στις γραμμές του Οδοντωτού, χρησιμοποιώντας το περιστατικό ως χαρακτηριστικό παράδειγμα της επικινδυνότητας της γραμμής.
Ωστόσο, πίσω από τη συγκεκριμένη εικόνα υπάρχει μια κρίσιμη τεχνική λεπτομέρεια που το kalavrytanews είχε επισημάνει και δεν αναδείχθηκε στη δημόσια συζήτηση.
Ο βράχος δεν «έπεσε από τον ουρανό». Αποκολλήθηκε από τα παρακείμενα πρανή και κατέληξε πάνω στη γραμμή, γεγονός που από μόνο του αναδεικνύει την ανάγκη συνεχούς επιτήρησης, προληπτικών ελέγχων και ουσιαστικής συντήρησης της διαδρομής μέσα στο φαράγγι.
Το πλέον χαρακτηριστικό στοιχείο είναι ότι από το συγκεκριμένο περιστατικό δεν προκλήθηκε ζημιά ούτε στη σιδηροδρομική γραμμή ούτε στην οδόντωση, κάτι που επιβεβαιώνει πως το πρόβλημα δεν ήταν μια γενικευμένη καταστροφή της υποδομής αλλά κυρίως η απουσία επαρκούς παρακολούθησης και προληπτικού ελέγχου.
Και ακριβώς εκεί βρίσκεται ίσως η ουσία όλης της υπόθεσης.
Γιατί το περιστατικό δεν αποδεικνύει μόνο ότι υπάρχουν φυσικοί κίνδυνοι σε μια ορεινή γραμμή όπως ο Οδοντωτός κάτι αυτονόητο για ένα σιδηροδρομικό δίκτυο που διέρχεται μέσα από το φαράγγι του Βουραϊκού.
Αναδεικνύει ταυτόχρονα και κάτι άλλο, εξίσου σοβαρό, ότι επί μακρό χρονικό διάστημα ο έλεγχος, η επιτήρηση και η προληπτική συντήρηση της γραμμής φαίνεται να ήταν ανεπαρκείς ή και ανύπαρκτοι.
Και αυτό είναι τελείως διαφορετικό από το να παρουσιάζεται συνολικά ο Οδοντωτός ως μια «αδύνατη» ή εγγενώς μη ασφαλής γραμμή.
Το ΤΕΕ βάζει σοβαρές ενστάσεις
Σημαντικές διαστάσεις λαμβάνει ταυτόχρονα και η στάση του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδος - Τμήματος Δυτικής Ελλάδος, το οποίο καλείται να συμμετάσχει στην τεχνική διαδικασία επανεκκίνησης του Οδοντωτού.
Μέσα στα επόμενα 24ωρα αναμένεται η απάντηση του ΤΕΕ επί του προσχεδίου της Προγραμματικής Σύμβασης που έχει αποστείλει το υπουργείο Μεταφορών, προκειμένου το Επιμελητήριο να αναλάβει την τεχνική μελέτη για την επαναλειτουργία της γραμμής, με χρηματοδότηση από την Περιφέρεια Δυτικής Ελλάδος.
Ωστόσο, το ΤΕΕ εμφανίζεται επιφυλακτικό ως προς τη μεθοδολογία που προωθείται.
Ο πρόεδρος του ΤΕΕ/ΤΔΕ Βαγγέλης Καραχάλιος υπογραμμίζει ότι ήδη υπάρχει η τεχνική έκθεση του Πανεπιστημίου Πατρών και του καθηγητή Γεωλογίας Ιωάννη Κουκουβέλα, η οποία είχε παραγγελθεί από το υπουργείο και έχει παραδοθεί στον ΟΣΕ. Όπως σημειώνει, το ΤΕΕ δεν μπορεί απλώς να επαναλάβει ή να αναπαράγει υφιστάμενο τεχνικό έργο.
Η βασική θέση του Επιμελητηρίου είναι ότι απαιτείται πλήρης ανάθεση αρμοδιότητας και ευθύνης, ώστε να υπάρξει ολοκληρωμένος σχεδιασμός με σαφές χρονοδιάγραμμα παρεμβάσεων και έργων και όχι απλώς μια ακόμη «έκθεση αξιολόγησης κινδύνου».
Παράλληλα, το ΤΕΕ επισημαίνει ότι υπάρχουν σοβαρά ζητήματα επικάλυψης αρμοδιοτήτων μεταξύ των συναρμόδιων υπουργείων, αλλά και πιθανές εμπλοκές σε εγκρίσεις, αδειοδοτήσεις και χρηματοδοτήσεις έργων μέσα στο φαράγγι του Βουραϊκού.
Με απλά λόγια, το Επιμελητήριο ξεκαθαρίζει ότι δεν επιθυμεί να λειτουργήσει ως ένας ενδιάμεσος τεχνικός «γνωμοδότης», αφήνοντας σε άλλους την τελική ευθύνη για την ασφάλεια και τη λειτουργία της γραμμής.
Τα πραγματικά στοιχεία διαψεύδουν το αφήγημα της «μόνιμης επικινδυνότητας»
Πίσω όμως από τη δημόσια αντιπαράθεση, τα ίδια τα στοιχεία για τη λειτουργία του Οδοντωτού αποκαλύπτουν μια διαφορετική πραγματικότητα από αυτή που παρουσιάζεται συχνά στη δημόσια συζήτηση.
Η εικόνα που έχει καλλιεργηθεί το τελευταίο διάστημα είναι ότι η γραμμή αντιμετωπίζει έναν διαρκή και γενικευμένο γεωλογικό κίνδυνο που καθιστά επισφαλή τη λειτουργία της. Όμως τα καταγεγραμμένα περιστατικά δείχνουν κάτι πολύ διαφορετικό.
Από τις αρχές του 2025 έως τη διακοπή λειτουργίας τον Μάρτιο του 2026 καταγράφηκαν συνολικά 25 περιστατικά ακινητοποίησης. Από αυτά, τα 17 αφορούσαν βλάβες ή ακινησίες συρμών, μόλις 7 σχετίζονταν με πέτρες, φερτά υλικά ή περιορισμένες καταπτώσεις, ενώ μόνο 1 περιστατικό αφορούσε εμπόδιο μεγάλου βράχου.
Η αναλογία είναι απολύτως ενδεικτική. Η συντριπτική πλειονότητα των προβλημάτων δεν προήλθε από κατολισθήσεις αλλά από μηχανολογικές βλάβες, ηλεκτρολογικές αστοχίες, έλλειψη ανταλλακτικών και χρόνια απουσία ουσιαστικής συντήρησης τόσο της γραμμής όσο και του τροχαίου υλικού.
Δεκαέξι χρόνια χωρίς ουσιαστική συντήρηση
Το πιο κρίσιμο ίσως στοιχείο αφορά την κατάσταση της ίδιας της υποδομής.
Παρότι ο Οδοντωτός ανακαινίστηκε και παραδόθηκε ξανά σε λειτουργία το 2009, σύμφωνα με τεχνικές εκτιμήσεις η γραμμή δεν έτυχε της απαιτούμενης συστηματικής συντήρησης για περίπου 16 χρόνια.
Αυτό είχε ως αποτέλεσμα τοπικές παραμορφώσεις, αστοχίες στη γεωμετρία της γραμμής, αυξημένη καταπόνηση, επιβάρυνση της κύλισης των συρμών και σοβαρές φθορές σε κρίσιμα εξαρτήματα.
Με άλλα λόγια, το βασικό πρόβλημα φαίνεται να είναι πρωτίστως διαχειριστικό και διοικητικό και όχι αποκλειστικά γεωλογικό.
Ο Οδοντωτός δεν είναι μια γραμμή που «κατέρρευσε». Είναι μια γραμμή που αφέθηκε χωρίς την απαραίτητη φροντίδα και συντήρηση επί σειρά ετών.
Το δεύτερο μεγάλο πρόβλημα, οι συρμοί
Την ίδια στιγμή, ιδιαίτερα σοβαρή είναι και η κατάσταση του τροχαίου υλικού.
Οι τρεις συρμοί βρίσκονται σήμερα σε διαδικασία βαριάς συντήρησης, με αντικατάσταση τροχών και κρίσιμων εξαρτημάτων. Ωστόσο, οι επαναλαμβανόμενες ηλεκτρολογικές βλάβες ανέδειξαν ένα ακόμη σοβαρό ζήτημα: την έλλειψη διαθέσιμων ανταλλακτικών από την κατασκευάστρια εταιρεία.
Σύμφωνα με πληροφορίες, αποκλείστηκαν ακόμη και εναλλακτικές τεχνικές λύσεις επισκευής που επί χρόνια κρατούσαν λειτουργικούς τους συρμούς, με αποτέλεσμα αλλεπάλληλες ακινητοποιήσεις χωρίς να υπάρχει πάντα πραγματική τεχνική αδυναμία αποκατάστασης.
Οι κατολισθήσεις και η πραγματική εικόνα μετά τις φωτιές
Είναι γεγονός ότι μετά τις πυρκαγιές του 2023 εμφανίστηκαν προβλήματα σε ορισμένα σημεία της διαδρομής, κυρίως λόγω φερτών υλικών και μικρών τοπικών μετακινήσεων εδαφών.
Ωστόσο, σημαντικό μέρος του προβλήματος φαίνεται ότι σχετιζόταν με την εγκατάλειψη των έργων αποστράγγισης. Τα τεχνικά έργα απορροής είχαν βουλώσει από χώματα, χόρτα, καμένους κορμούς και φερτά υλικά, χωρίς να έχουν καθαριστεί στο πλαίσιο τακτικής συντήρησης.
Από το 2024 και μετά, πάντως, δεν καταγράφονται αντίστοιχα φαινόμενα μεγάλης έκτασης, καθώς η φυσική βλάστηση έχει επανέλθει και αρκετά πρανή έχουν σταθεροποιηθεί σε σημαντικό βαθμό.
Έτσι, η εικόνα ενός διαρκούς και ανεξέλεγκτου γεωλογικού κινδύνου δεν φαίνεται να επιβεβαιώνεται από τα ίδια τα δεδομένα.
Η λύση υπάρχει, το ερώτημα είναι γιατί δεν εφαρμόζεται
Τεχνικοί κύκλοι εκτιμούν ότι με στοχευμένες παρεμβάσεις, καθαρισμούς, βασική συντήρηση, αποκατάσταση αποστραγγιστικών έργων και συστηματικό προληπτικό έλεγχο, η γραμμή θα μπορούσε να επανέλθει σταδιακά σε λειτουργία.
Σύμφωνα με τις ίδιες εκτιμήσεις, ένα πρόγραμμα συντήρησης διάρκειας περίπου δύο μηνών θα μπορούσε να αποκαταστήσει σημαντικό μέρος της λειτουργικότητας του δικτύου. Και κάπου εκεί βρίσκεται πλέον η ουσία της σύγκρουσης.
Το πραγματικό ερώτημα που θέτει η τοπική κοινωνία δεν είναι αν υπάρχει τεχνική δυνατότητα επαναλειτουργίας.
Το ερώτημα είναι γιατί, ενώ η λύση φαίνεται εφικτή, η διαδικασία παραμένει εγκλωβισμένη σε καθυστερήσεις, μεταβίβαση ευθυνών και διοικητική αδράνεια.
Η κοινωνία ζητά απαντήσεις
Ο Οδοντωτός δεν αποτελεί απλώς μια τουριστική διαδρομή. Είναι ιστορική υποδομή, οικονομικός πνεύμονας για την περιοχή και στοιχείο ταυτότητας για τα Καλάβρυτα και την Αιγιάλεια.
Γι’ αυτό και η κινητοποίηση της Παρασκευής στην Πούντα αποκτά πλέον χαρακτήρα συνολικής κοινωνικής πίεσης προς την κυβέρνηση και τους αρμόδιους φορείς.
Η τοπική κοινωνία ζητά σαφές χρονοδιάγραμμα, συγκεκριμένες τεχνικές παρεμβάσεις, διαφάνεια, ουσιαστική συντήρηση και πραγματική ανάληψη ευθύνης.
Γιατί, όπως λένε ολοένα περισσότεροι στην περιοχή, το πραγματικό πρόβλημα του Οδοντωτού δεν είναι μόνο η ασφάλεια της γραμμής.
Είναι η χρόνια ανασφάλεια, η αδράνεια και η διοικητική ανεπάρκεια εκείνων που όφειλαν να τον προστατεύσουν.

Για το kalavrytanews.com
Νίκος Κυριαζής
Δημοσιογράφος
Μέλος της Ένωσης Συντακτών
Περιοδικού και Ηλεκτρονικού Τύπου (ΕΣΠΗΤ)

Υ.Γ. Αποκαλυπτικά περιστατικά
1. Στις παρακάτω φωτογραφίες παρουσιάζεται ένα περιστατικό που φέρεται να καταγράφηκε ως «πτώση βράχου». Ωστόσο, από τα διαθέσιμα στοιχεία προκύπτουν σοβαρά ερωτήματα ως προς το τι ακριβώς έχει αναγραφεί στο βιβλίο συμβάντων.
Συγκεκριμένα, ο βράχος δεν φαίνεται να αποκολλήθηκε τη στιγμή του συμβάντος, αλλά να προϋπήρχε στο σημείο. Αυτό εγείρει ζητήματα πιθανής αβλεψίας, καθώς η πρόσκρουση του συρμού με το κομμάτι βράχου θα μπορούσε ενδεχομένως να είχε αποφευχθεί.
Οι φωτογραφίες καταδεικνύουν ξεκάθαρα την επαφή, με εμφανή ίχνη «τρακαρίσματος» και εκτεταμένο «ξύσιμο» κατά μήκος της πλευράς του συρμού.

2. Εμφανίστηκε βράχος που φαινομενικά «έπεσε από τον ουρανό», χωρίς ευτυχώς να υπάρξουν θύματα. Στην πραγματικότητα, ο βράχος αποκολλήθηκε από τα παρακείμενα πρανή και κατέληξε στη γραμμή. Αυτό επιβεβαιώνεται από το γεγονός ότι δεν προκλήθηκε ζημιά στη γραμμή ούτε στην οδόντωση αλλά επιβεβαιώνει οτι έλεγχος -μηδέν!