Εσωτερικό του Ναού της Αναστάσεως Με ιδιαίτερη συγκίνηση και στο πνεύμα των ημερών της Μεγάλης Εβδομάδας, το Kalavryta-News παρουσιάζει ένα ...
 |
| Εσωτερικό του Ναού της Αναστάσεως |
Με ιδιαίτερη συγκίνηση και στο πνεύμα των ημερών της Μεγάλης Εβδομάδας, το Kalavryta-News παρουσιάζει ένα ξεχωριστό αφιέρωμα που ταξιδεύει τον αναγνώστη στην καρδιά της πίστης και της ιστορίας. Ο συνεργάτης μας Σπήλιος Πίστας καταγράφει ένα μοναδικό οδοιπορικό στους Αγίους Τόπους, αποτυπώνοντας με ευαισθησία και αυθεντικότητα στιγμές βαθιάς πνευματικότητας.
Μέσα από ανέκδοτες φωτογραφίες και προσωπικές μαρτυρίες, το ταξίδι αυτό ξεπερνά τα όρια μιας απλής περιγραφής και μετατρέπεται σε μια ζωντανή εμπειρία. Ένα προσκύνημα που συνδυάζει ιστορία, παράδοση και συγκίνηση, προσκαλώντας τον αναγνώστη να βιώσει, έστω και νοερά, τη μοναδικότητα των ιερών αυτών τόπων.
Ακολουθήστε μας σε αυτή τη διαδρομή ψυχής και ανακάλυψης, σε ένα οδοιπορικό που φωτίζει το βαθύτερο νόημα των ημερών.
Γράφει o ΣΠΗΛΙΟΣ ΠΙΣΤΑΣ
Γραφίστας - Αντιπρόεδρος Συλλόγου Λυκουριωτών
Υπάρχουν περιοχές του κόσµου που τις επισκέπτεται κανείς για τον πολιτισµό τους, άλλες για τη µοναδική τους αρχιτεκτονική, άλλες για τα φυσικά τους τοπία και άλλες για τη βαθιά θρησκευτική τους παράδοση. Οι Άγιοι Τόποι, ωστόσο, αποτελούν µια σπάνια και µοναδική σύνθεση όλων αυτών των στοιχείων. Εδώ, η ιστορία δεν βρίσκεται απλώς στα µουσεία ή στα βιβλία, αλλά παραµένει ορατή και απτή σε κάθε πέτρα, σε κάθε στενό δροµάκι, σε κάθε ερειπωµένο τείχος. Ταυτόχρονα, το θρησκευτικό συναίσθηµα, ανεξαρτήτως πίστης ή κοσµοθεωρίας, συνοδεύει τον επισκέπτη σε κάθε του βήµα, δηµιουργώντας µια εµπειρία που υπερβαίνει την απλή περιήγηση.
Η συνολική εµπειρία ενός προσκυνήµατος στους Αγίους Τόπους δεν µπορεί εύκολα να συγκριθεί µε κανένα άλλο ταξίδι. ∆εν πρόκειται απλώς για µετακίνηση σε έναν τόπο, αλλά για µια εσωτερική διαδροµή. Είναι ένα βίωµα βαθύ, συχνά συγκλονιστικό, που αγγίζει τον επισκέπτη σε προσωπικό επίπεδο. Ακόµη και όσοι δεν προσεγγίζουν το ταξίδι αποκλειστικά µε θρησκευτικά κίνητρα, δύσκολα µένουν ανεπηρέαστοι από την ένταση της ιστορικής µνήµης και της πνευµατικότητας που διαπερνά την περιοχή.
Ακόµη πιο ιδιαίτερη γίνεται η εµπειρία όταν το προσκύνηµα περιλαµβάνει µοναστήρια και ιερούς τόπους που βρίσκονται εκτός του στενού πλαισίου του σύγχρονου Ισραήλ. Στη σηµερινή γεωπολιτική συγκυρία, µια τέτοια διαδροµή αποτελεί κάτι σπάνιο και µοναδικό. Η πρώτη γνωριµία µε τη Γη της Επαγγελίας, µέσα από τόπους µε τεράστια σηµασία για τον ελληνισµό και την ορθόδοξη παράδοση, διαµορφώνει ένα οδοιπορικό γεµάτο ένταση, βιώµατα και ιστορικό βάθος.
Η «ΠΥΛΗ ΤΗΣ ΜΕΣΟΓΕΙΟΥ»
Η ιστορική ελληνική πόλη της Ιόππης, γνωστή σήµερα ως Γιάφα, αποτελεί έναν από τους αρχαιότερους λιµένες του κόσµου. Οι αναφορές στην Ιόππη χάνονται στα βάθη της αρχαιότητας· τη συναντά κανείς ήδη στα έργα του Θουκυδίδη και του Παυσανία, ενώ η µυθολογία τη συνδέει άµεσα µε τον Περσέα και τη διάσωση της Ανδροµέδας από το θαλάσσιο τέρας. Η πόλη αυτή υπήρξε διαχρονικά πύλη επικοινωνίας της Ανατολής µε τη Μεσόγειο, σηµείο συνάντησης λαών, πολιτισµών και εµπορικών δρόµων.
Για τον ελληνισµό, η Ιόππη υπήρξε από τα πρώτα σηµεία εγκατάστασης και δραστηριοποίησης Ελλήνων εµπόρων και ναυτικών. Για τον χριστιανισµό, αποτελεί τόπο µε ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς εδώ έδρασε ο Απόστολος Πέτρος, επιτελώντας θαύµατα και διαδίδοντας τον Χριστιανισµό. Μια βόλτα στα σοκάκια της πόλης, ανάµεσα σε πέτρινα κτίρια, καµάρες και µικρές αυλές, µε τη θέα του σύγχρονου Τελ Αβίβ να απλώνεται στο βάθος, λειτουργεί σχεδόν συµβολικά: το παρελθόν και το παρόν συνυπάρχουν αρµονικά.
Ο Ναός των Αρχαγγέλων στην Ιόππη αποτελεί ένα από τα σηµαντικότερα πνευµατικά και ιστορικά µνηµεία της περιοχής. Χτισµένος σε καίρια θέση, αποπνέει µια κατανυκτική ατµόσφαιρα που προσκαλεί τον επισκέπτη σε σιωπή και περισυλλογή.
Οι αγιογραφίες, αφιερωµένες κυρίως στους Αρχαγγέλους Μιχαήλ και Γαβριήλ, αποτυπώνουν βαθιά πίστη αλλά και υψηλή καλλιτεχνική δεξιοτεχνία, καθιστώντας τον ναό ιδιαίτερα αγαπητό τόσο στους ντόπιους όσο και στους προσκυνητές.
Ο ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΚΑΙ Ο ΤΑΦΟΣ ΤΟΥ ΑΓ. ΓΕΩΡΓΙΟΥ
Από την Ιόππη, η πορεία συνεχίζεται προς τη Λύδδα, τη σηµερινή Λοντ, µια πόλη άρρηκτα συνδεδεµένη µε τον Άγιο Γεώργιο, έναν από τους πιο τιµώµενους αγίους της Ορθοδοξίας αλλά και της παγκόσµιας χριστιανοσύνης. Η Λύδδα υπήρξε σηµαντικό διοικητικό και θρησκευτικό κέντρο ήδη από τα ρωµαϊκά χρόνια, ενώ η χριστιανική της ιστορία ξεκινά πολύ νωρίς.
Ο Ιερός Ναός του Αγίου Γεωργίου έχει ανεγερθεί πάνω από τον παραδοσιακό χώρο του τάφου του Αγίου. Σύµφωνα µε την παράδοση, η µητέρα του Αγίου Γεωργίου, καταγόµενη από την περιοχή, µετέφερε εδώ τα λείψανά του. Η αρχική εκκλησία υπήρχε ήδη από τον 4ο αιώνα, την εποχή της Αγίας Ελένης, και έκτοτε καταστράφηκε και ανοικοδοµήθηκε πολλές φορές. Σταυροφόροι, Μαµελούκοι και Οθωµανοί άφησαν το αποτύπωµά τους στο µνηµείο, το οποίο σήµερα συνδυάζει στοιχεία βυζαντινής παράδοσης και ορθόδοξης λιτότητας.
Το προσκύνηµα στον τάφο του Αγίου Γεωργίου αποτελεί κορύφωση της επίσκεψης. Το υπόγειο παρεκκλήσι, λιτό και σκοτεινό, διατηρεί µια σχεδόν αρχέγονη ατµόσφαιρα. Εκεί, η ιστορία δεν διαβάζεται αλλά βιώνεται. Η σιωπή είναι βαριά και ο χρόνος µοιάζει να έχει σταµατήσει.
Η ΠΑΛΑΙΑ ΠΟΛΗ ΤΩΝ ΙΕΡΟΣΟΛΥΜΩΝ
Η είσοδος στην Παλαιά Πόλη των Ιεροσολύµων αποτελεί από µόνη της ένα γεγονός. Πίσω από τα επιβλητικά τείχη του Σουλεϊµάν του Μεγαλοπρεπούς, ξεδιπλώνονται περίπου τέσσερις χιλιάδες χρόνια ιστορίας. Τα στενά δροµάκια, άλλοτε φωτεινά και άλλοτε σκοτεινά, σχηµατίζουν έναν λαβύρινθο όπου συνυπάρχουν τέσσερις συνοικίες: η χριστιανική, η εβραϊκή, η µουσουλµανική και η αρµενική.
Η περιπλάνηση στην Παλιά Πόλη της Ιερουσαλήµ συµπληρώνει την εµπειρία των µεγάλων προσκυνηµάτων. Η αγορά µε τα έντονα αρώµατα µπαχαρικών, οι µικρές αυλές µε τις ορθόδοξες εκκλησίες, τα καφενεία και τα εργαστήρια τεχνιτών δηµιουργούν την αίσθηση ενός ζωντανού µουσείου. Η καθηµερινότητα των κατοίκων συνυπάρχει µε την ιερότητα των τόπων, προσφέροντας µια πιο ανθρώπινη διάσταση στο προσκύνηµα. Τα σοκάκια µε τα σουβενίρ θυµίζουν «µοναστηράκι» όπου το παζάρι επιβάλλεται για κάθε σου αγορά.
Ο ΤΑΦΟΣ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ
Στους πρόποδες του Όρους των Ελαιών, πάνω από την Κοιλάδα του Κεδρών, βρίσκεται ένας τόπος που κρατά την πιο άµεση σχέση µε την Παναγία, τη µητέρα του Ιησού: ο περίφηµος Τάφος της Παναγίας. Πρόκειται για έναν υπόγειο, βραχώδη χώρο που, σύµφωνα µε τη χριστιανική παράδοση της Ανατολής, φιλοξένησε την ταφή της Θεοτόκου µετά την Κοίµησή της· εδώ όπου η ψυχή της λέγεται ότι «επήρε ο Χριστός» και το σώµα της βρέθηκε κενό τρεις ηµέρες µετά, ως ένδειξη της ένδοξης µεταστάσεως της Θεοτόκου προς τον ουρανό.
Το ίδιο το µνηµείο αναπτύχθηκε γύρω από µια βραχώδη σπηλιά, αρχικά µέρος ενός ρωµαϊκού νεκροταφείου του 1ου αιώνα µ.Χ., που σταδιακά ενσωµατώθηκε σε εκκλησιαστική αρχιτεκτονική µορφή. Οι πρώτες δοµές χρονολογούνται από τους πρώτους αιώνες του χριστιανισµού, µε αναφορές για ναό ήδη από τον 6ο αιώνα.
Η πρόσβαση στον χώρο γίνεται µέσω µιας κατηφορικής σκάλας που οδηγεί κατευθείαν στην τετράπλευρη σπηλιά-τάφο. Ταυτόχρονα, τα παρεκκλήσια που περιβάλλουν τον χώρο —όπως αυτό του Αγίου Ιωσήφ και των γονέων της Παναγίας, Ιωακείµ και Άννας— καταδεικνύουν πώς κάθε γωνιά της εκκλησίας έχει βαθιά κοµµάτια της παράδοσης και των προσκυνηµάτων που συνδέονται µε τη ζωή της Θεοτόκου.
Το µνηµείο σήµερα τελεί υπό το καθεστώς του καθεστώτος «Status Quo», µε κυριότητα και δικαιώµατα να µοιράζονται ανάµεσα στην Ελληνική Ορθόδοξη και την Αρµενική Αποστολική Εκκλησία, ενώ µικρότεροι χώροι παραµένουν υπό δικαιώµατα άλλων κοινοτήτων.
ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΧΟΖΕΒΑ
Στην απόκρηµνη κοιλάδα του Χορθά, στην έρηµο της Ιουδαίας, βρίσκεται η Ιερά Μονή Χοζεβά, ένα από τα πιο εντυπωσιακά και ιστορικά µοναστικά συγκροτήµατα των Αγίων Τόπων. Χτισµένη κυριολεκτικά πάνω στον βράχο, η µονή µοιάζει να αναδύεται από το άγριο τοπίο, αποτελώντας χαρακτηριστικό παράδειγµα της πρώιµης χριστιανικής ασκητικής παράδοσης. Η ίδρυσή της ανάγεται στον 5ο αιώνα µ.Χ., όταν ασκητές εγκαταστάθηκαν στις σπηλιές της περιοχής, αναζητώντας αποµόνωση και πνευµατική άσκηση.
Κατά τη βυζαντινή περίοδο, η µονή γνώρισε ιδιαίτερη άνθηση και αποτέλεσε σηµαντικό κέντρο µοναχισµού. Ιδιαίτερη θέση στην ιστορία της κατέχει ο Άγιος Ιωάννης ο Χοζεβίτης, επίσκοπος Καισαρείας, ο οποίος συνέδεσε το όνοµά του µε τη µονή κατά τον 6ο αιώνα. Το µοναστηριακό συγκρότηµα περιλαµβάνει ναούς, κελιά και παρεκκλήσια που εναρµονίζονται απόλυτα µε το φυσικό περιβάλλον, αποτυπώνοντας τη σχέση ανθρώπου και ερήµου.
Ιδιαίτερα συγκινητική είναι η σπηλιά του Προφήτη Ηλία, όπου, σύµφωνα µε την παράδοση, βρήκε καταφύγιο κατά τη φυγή του από τον βασιλιά Αχαάβ. Η Ιερά Μονή Χοζεβά παραµένει µέχρι σήµερα σύµβολο σιωπής, αντοχής και πνευµατικής συνέχειας µέσα σε ένα τοπίο που µοιάζει να βρίσκεται εκτός χρόνου.
Η ΛΑΥΡΑ ΤΟΥ ΟΣΙΟΥ ΣΑΒΒΑ
Στην αγκαλιά της έρηµου της Ιουδαίας, ανάµεσα σε βράχους και απόκρηµνα φαράγγια, υψώνεται ένα από τα παλαιότερα µοναστικά κέντρα του χριστιανικού κόσµου: η Λαύρα του Οσίου Σάββα του Ηγιασµένου, γνωστή και ως Mar Saba.
Ιδρυµένη το 483 µ.Χ. από τον Όσιο Σάββα, η Λαύρα ξεκίνησε ως µικρή κοινότητα ασκητών που αναζητούσαν την απόλυτη σιωπή και επικοινωνία µε τον Θεό, πολύ µακριά από τα φασαριώδη κέντρα του κόσµου.
Σταδιακά, κατέστη σηµείο πνευµατικής έλξης και θεσµοθέτησης µοναστικών κανόνων,το τυπικό που καθιέρωσε ο Όσιος Σάββας έγινε πρότυπο για τη λειτουργική και µοναστική ζωή στη Βυζαντινή Εκκλησία και πέραν αυτής, επηρεάζοντας σειρά µοναχικών κοινοτήτων σε ολόκληρο τον κόσµο.
Το συγκρότηµα της Λαύρας υψώνεται πάνω από την Κοιλάδα του Κεδρών, µε τα κτίριά του να φαίνονται σαν µια προέκταση του άγονου, πέτρινου τοπίου. Η ίδια η δόµηση, µε τα κελλιά να κρεµιούνται κυριολεκτικά από την πλαγιά των βράχων, µαρτυρεί τα δύσκολα φυσικά και κλιµατικά δεδοµένα που συνόδευσαν την αδιάλειπτη ζωή της µονής εδώ και πάνω από 1.500 χρόνια.
Η Λαύρα διατηρεί µέχρι σήµερα τον ανδρώο χαρακτήρα της, σε µια παράδοση που µοιάζει να έχει παγώσει στο χρόνο: µικρές σκήτες και σπήλαια κοντά στη µονή θυµίζουν πώς ζούσαν οι πρώτοι ασκητές, αποσχισµένοι από τα εγκόσµια, αφοσιωµένοι στην προσευχή, τη σιωπή και το µοναχικό βίο που κάποια στιγµή έφταναν και τους 5.000.
Η ΕΡΗΜΟΣ ΤΗΣ ΙΟΥΔΑΙΑΣ
Το γεωγραφικό περιβάλλον στο οποίο βρίσκονται αυτές οι ιστορικές και πνευµατικές «σφραγίδες» δεν είναι τυχαίο. Η έρηµος της Ιουδαίας —η απέραντη πεδιάδα που απλώνεται ανατολικά της Ιερουσαλήµ— κατέρχεται σταδιακά προς τα νοτιοανατολικά, έως ότου συναντήσει τον Κόλπο της Νεκράς Θάλασσας. Το υψόµετρο στην περιοχή αυτή µεταβάλλεται δραµατικά: ολόκληρη η περιοχή του Κόλπου της Νεκράς Θάλασσας βρίσκεται περίπου 430 µέτρα κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας, γεγονός που την καθιστά η χαµηλότερη ξηρά στον πλανήτη.
Η απότοµη αυτή πτώση από τα υψώµατα της Ιερουσαλήµ —σε υψόµετρο περίπου 800 µέτρων πάνω από τη στάθµη της θάλασσας— µέχρι την επιφάνεια της Νεκράς Θάλασσας δηµιουργεί ένα δραµατικό τοπίο αυθεντικής ερήµου, όπου η καυτή ατµόσφαιρα, οι βραχώδεις πλαγιές και οι στενοί φαράγγιοι αποτέλεσαν από τα αρχαία χρόνια το φυσικό σκηνικό για ασκητικές και µοναχικές αναζητήσεις.
Σε αυτό το περιβάλλον άνθισε ο µοναχισµός, και εδώ βρίσκονται µερικές από τις σηµαντικότερες πνευµατικές κληρονοµιές της χριστιανικής Ανατολής.
Ο ΠΑΝΑΓΙΟΣ ΤΑΦΟΣ ΣΤΗΝ ΠΑΛΑΙΑ ΠΟΛΗ ΤΗΣ ΙΕΡΟΥΣΑΛΗΜ
Ο Πανάγιος Τάφος στην Παλαιά Πόλη της Ιερουσαλήµ αποτελεί το κεντρικότερο και ιερότερο σηµείο της χριστιανοσύνης. Σύµφωνα µε την εκκλησιαστική παράδοση, στο ίδιο συγκρότηµα εντοπίζονται ο τόπος της Σταύρωσης, της Ταφής και της Ανάστασης του Ιησού Χριστού, γεγονός που προσδίδει στον χώρο µια µοναδική πνευµατική και ιστορική βαρύτητα. ∆εν πρόκειται απλώς για έναν ναό, αλλά για ένα σύνολο µνηµείων που συγκεντρώνουν αιώνες πίστης, συγκρούσεων και συνύπαρξης.
Η ιστορία του Παναγίου Τάφου ξεκινά τον 4ο αιώνα µ.Χ., όταν η Αγία Ελένη, µητέρα του Μεγάλου Κωνσταντίνου, εντόπισε τον Γολγοθά και τον τάφο του Χριστού, εγκαινιάζοντας την ανέγερση του πρώτου µνηµειακού ναού. Έκτοτε, καταστροφές από σεισµούς και πυρκαγιές, αλλά και µεγάλες ανοικοδοµήσεις, ιδιαίτερα κατά την περίοδο των Σταυροφοριών, διαµόρφωσαν τη σηµερινή σύνθετη αρχιτεκτονική του συγκροτήµατος. Στο εσωτερικό του ναού, ο επισκέπτης συναντά τον Φρικτό Γολγοθά στον επάνω όροφο, το Καθολικό των Ορθοδόξων µε τον Πανάγιο Τάφο στο κέντρο του, καθώς και πλήθος παρεκκλησίων που ανήκουν σε διαφορετικά χριστιανικά δόγµατα. Η συνύπαρξη αυτή διέπεται από το καθεστώς του Status Quo, το οποίο ρυθµίζει αυστηρά τα δικαιώµατα και τις λειτουργίες των κοινοτήτων. Γύρω από τον ναό, τα στενά της χριστιανικής συνοικίας, τα πατριαρχεία και τα προσκυνηµατικά καταλύµατα συνθέτουν έναν ζωντανό χώρο, όπου η καθηµερινότητα συναντά την αιώνια µνήµη.
Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΤΗΣ ΓΕΝΝΗΣΕΩΣ ΣΤΗ ΒΗΘΛΕΕΜ
Η Βασιλική της Γεννήσεως στη Βηθλεέµ δεν είναι απλώς µια από τις παλαιότερες εκκλησίες που συνεχίζουν να λειτουργούν, είναι ζωντανό µνηµείο δύο χιλιετιών θρησκευτικής ιστορίας και αρχιτεκτονικής.
Σύµφωνα µε το αρχαιολογικό και ιστορικό πλαίσιο, ο χώρος όπου βρίσκεται σήµερα η Βασιλική ταυτίστηκε ήδη από τον 4ο αιώνα µ.Χ., όταν η Αγία Ελένη, µητέρα του Μεγάλου Κωνσταντίνου, εντόπισε τη Γενέτειρα φάτνη και διέταξε την ανοικοδόµηση της πρώτης εκκλησίας πάνω στο σπήλαιο όπου, σύµφωνα µε την παράδοση, γεννήθηκε ο Ιησούς. Η αρχική βασιλική καταστράφηκε και ανοικοδοµήθηκε αρκετές φορές στη συνέχεια, η µορφή που βλέπουµε σήµερα είναι αποτέλεσµα διαδοχικών βυζαντινών, λατινικών και ανακαινισµών καθ’ όλη τη διάρκεια των αιώνων.
Το κέντρο της βασιλικής είναι η Κρύπτη της Γεννήσεως, όπου ένα ασηµένιο αστέρι σηµατοδοτεί τον παραδοσιακό τόπο της γέννησης του Χριστού. Η πρόσβαση σε αυτόν τον χώρο γίνεται από µια στενή κλίµακα κάτω από το κυρίως ναό, και στο βάθος της κρύπτης ο επισκέπτης βρίσκει ένα µικρό, άκρως συγκινητικό περιβάλλον έντονης πνευµατικότητας και ιστορικού κύρους.
Η ίδια η αρχιτεκτονική της βασιλικής αντανακλά µια σύνθεση ρωµαϊκού, βυζαντινού και µεσαιωνικού ύφους. Η είσοδος χαρακτηρίζεται από τη λεγόµενη «Πόρτα της Ταπεινοφροσύνης», µια χαµηλή είσοδος που αναγκάζει τον προσκυνητή να σκύψει συµβολικά κατά την είσοδό του στον ιερό χώρο.
Στην ευρύτερη περιοχή της Βηθλεέµ, µέσα σε λίγα βήµατα από τη βασιλική, συναντά κανείς και το οστοφυλάκιο των Νηπίων, ένα σηµείο µνήµης που συνδέεται µε την παράδοση της Σφαγής των Αθώων από τον Ηρώδη. Ο χώρος αυτός, λιτός και διατηρηµένος, λειτουργεί ως υπενθύµιση των τραγικών σελίδων της ιστορίας που ακολούθησαν τη γέννηση του Χριστού, ενισχύοντας τον προσκυνηµατικό χαρακτήρα της επίσκεψης.
ΕΝΑ ΤΑΞΙΔΙ ΠΟΥ ΜΕΝΕΙ ΖΩΝΤΑΝΟ
Ένα προσκύνηµα στους Αγίους Τόπους δεν τελειώνει µε µια σειρά επισκέψεων, είναι µια εµπειρία που διαπερνά τον χρόνο και το χώρο, και αφοµοιώνει τον ίδιο τον επισκέπτη. Από τον Τάφο της Παναγίας, όπου η ιστορία και η λατρεία συναντώνται κάτω από την επιφάνεια της γης, µέχρι τη Βασιλική της Γεννήσεως, όπου η ανθρώπινη ελπίδα για σωτηρία εδραιώθηκε στον τόπο της Γέννησης, και από τη Λαύρα του Οσίου Σάββα, όπου η πνευµατική αφοσίωση βρήκε την απόλυτη έκφρασή της, οι Άγιοι Τόποι καθρεφτίζουν το πώς η πίστη και η ιστορία πλέκονται σε ένα αδιαίρετο νήµα.
Το ταξίδι αυτό δεν τελειώνει µε την επιστροφή. Συνεχίζεται στη µνήµη, στη συλλογική παράδοση και στην προσωπική µεταµόρφωση κάθε προσκυνητή που άγγιξε τις πέτρες, τους χώρους και τα µνηµεία αυτής της γης. Οι Άγιοι Τόποι δεν είναι απλώς προορισµός, είναι µια ζωντανή επικοινωνία του παρελθόντος µε το παρόν και µια πρόσκληση στον καθένα να βρει µέσα του την ιστορία που ακόµη γράφεται.
{full_page}
Η συνολική εµπειρία ενός προσκυνήµατος στους Αγίους Τόπους δεν µπορεί εύκολα να συγκριθεί µε κανένα άλλο ταξίδι. ∆εν πρόκειται απλώς για µετακίνηση σε έναν τόπο, αλλά για µια εσωτερική διαδροµή. Είναι ένα βίωµα βαθύ, συχνά συγκλονιστικό, που αγγίζει τον επισκέπτη σε προσωπικό επίπεδο. Ακόµη και όσοι δεν προσεγγίζουν το ταξίδι αποκλειστικά µε θρησκευτικά κίνητρα, δύσκολα µένουν ανεπηρέαστοι από την ένταση της ιστορικής µνήµης και της πνευµατικότητας που διαπερνά την περιοχή.
Ακόµη πιο ιδιαίτερη γίνεται η εµπειρία όταν το προσκύνηµα περιλαµβάνει µοναστήρια και ιερούς τόπους που βρίσκονται εκτός του στενού πλαισίου του σύγχρονου Ισραήλ. Στη σηµερινή γεωπολιτική συγκυρία, µια τέτοια διαδροµή αποτελεί κάτι σπάνιο και µοναδικό. Η πρώτη γνωριµία µε τη Γη της Επαγγελίας, µέσα από τόπους µε τεράστια σηµασία για τον ελληνισµό και την ορθόδοξη παράδοση, διαµορφώνει ένα οδοιπορικό γεµάτο ένταση, βιώµατα και ιστορικό βάθος.
 |
| Η πανοραμική θέα της Ιερουσαλήμ προσφέρει μια μαγευτική εικόνα της Παλιάς Πόλης |
 |
| Φτάνοντας στο Ισραήλ σε καλωσορίζει ο Μ. Αλέξανδρος |
 |
| Τα τείχη της Παλιάς Πόλης στην Ιερουσαλήμ |
 |
| Το παραλιακό κομμάτι του Τελ Αβίβ |
Η «ΠΥΛΗ ΤΗΣ ΜΕΣΟΓΕΙΟΥ»
Η ιστορική ελληνική πόλη της Ιόππης, γνωστή σήµερα ως Γιάφα, αποτελεί έναν από τους αρχαιότερους λιµένες του κόσµου. Οι αναφορές στην Ιόππη χάνονται στα βάθη της αρχαιότητας· τη συναντά κανείς ήδη στα έργα του Θουκυδίδη και του Παυσανία, ενώ η µυθολογία τη συνδέει άµεσα µε τον Περσέα και τη διάσωση της Ανδροµέδας από το θαλάσσιο τέρας. Η πόλη αυτή υπήρξε διαχρονικά πύλη επικοινωνίας της Ανατολής µε τη Μεσόγειο, σηµείο συνάντησης λαών, πολιτισµών και εµπορικών δρόµων.
Για τον ελληνισµό, η Ιόππη υπήρξε από τα πρώτα σηµεία εγκατάστασης και δραστηριοποίησης Ελλήνων εµπόρων και ναυτικών. Για τον χριστιανισµό, αποτελεί τόπο µε ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς εδώ έδρασε ο Απόστολος Πέτρος, επιτελώντας θαύµατα και διαδίδοντας τον Χριστιανισµό. Μια βόλτα στα σοκάκια της πόλης, ανάµεσα σε πέτρινα κτίρια, καµάρες και µικρές αυλές, µε τη θέα του σύγχρονου Τελ Αβίβ να απλώνεται στο βάθος, λειτουργεί σχεδόν συµβολικά: το παρελθόν και το παρόν συνυπάρχουν αρµονικά.
Ο Ναός των Αρχαγγέλων στην Ιόππη αποτελεί ένα από τα σηµαντικότερα πνευµατικά και ιστορικά µνηµεία της περιοχής. Χτισµένος σε καίρια θέση, αποπνέει µια κατανυκτική ατµόσφαιρα που προσκαλεί τον επισκέπτη σε σιωπή και περισυλλογή.
Οι αγιογραφίες, αφιερωµένες κυρίως στους Αρχαγγέλους Μιχαήλ και Γαβριήλ, αποτυπώνουν βαθιά πίστη αλλά και υψηλή καλλιτεχνική δεξιοτεχνία, καθιστώντας τον ναό ιδιαίτερα αγαπητό τόσο στους ντόπιους όσο και στους προσκυνητές.
 |
| Ο «βράχος της Ανδρομέδας» |
 |
| Ιερά Μονή των Αγίων Αρχαγγέλων |
Ο ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΚΑΙ Ο ΤΑΦΟΣ ΤΟΥ ΑΓ. ΓΕΩΡΓΙΟΥ
Από την Ιόππη, η πορεία συνεχίζεται προς τη Λύδδα, τη σηµερινή Λοντ, µια πόλη άρρηκτα συνδεδεµένη µε τον Άγιο Γεώργιο, έναν από τους πιο τιµώµενους αγίους της Ορθοδοξίας αλλά και της παγκόσµιας χριστιανοσύνης. Η Λύδδα υπήρξε σηµαντικό διοικητικό και θρησκευτικό κέντρο ήδη από τα ρωµαϊκά χρόνια, ενώ η χριστιανική της ιστορία ξεκινά πολύ νωρίς.
Ο Ιερός Ναός του Αγίου Γεωργίου έχει ανεγερθεί πάνω από τον παραδοσιακό χώρο του τάφου του Αγίου. Σύµφωνα µε την παράδοση, η µητέρα του Αγίου Γεωργίου, καταγόµενη από την περιοχή, µετέφερε εδώ τα λείψανά του. Η αρχική εκκλησία υπήρχε ήδη από τον 4ο αιώνα, την εποχή της Αγίας Ελένης, και έκτοτε καταστράφηκε και ανοικοδοµήθηκε πολλές φορές. Σταυροφόροι, Μαµελούκοι και Οθωµανοί άφησαν το αποτύπωµά τους στο µνηµείο, το οποίο σήµερα συνδυάζει στοιχεία βυζαντινής παράδοσης και ορθόδοξης λιτότητας.
Το προσκύνηµα στον τάφο του Αγίου Γεωργίου αποτελεί κορύφωση της επίσκεψης. Το υπόγειο παρεκκλήσι, λιτό και σκοτεινό, διατηρεί µια σχεδόν αρχέγονη ατµόσφαιρα. Εκεί, η ιστορία δεν διαβάζεται αλλά βιώνεται. Η σιωπή είναι βαριά και ο χρόνος µοιάζει να έχει σταµατήσει.
 |
| Ο τάφος του Αγίου Γεωργίου |
 |
| Οι ιερές αλυσίδες του Αγίου Γεωργίου |
Η ΠΑΛΑΙΑ ΠΟΛΗ ΤΩΝ ΙΕΡΟΣΟΛΥΜΩΝ
Η είσοδος στην Παλαιά Πόλη των Ιεροσολύµων αποτελεί από µόνη της ένα γεγονός. Πίσω από τα επιβλητικά τείχη του Σουλεϊµάν του Μεγαλοπρεπούς, ξεδιπλώνονται περίπου τέσσερις χιλιάδες χρόνια ιστορίας. Τα στενά δροµάκια, άλλοτε φωτεινά και άλλοτε σκοτεινά, σχηµατίζουν έναν λαβύρινθο όπου συνυπάρχουν τέσσερις συνοικίες: η χριστιανική, η εβραϊκή, η µουσουλµανική και η αρµενική.
Η περιπλάνηση στην Παλιά Πόλη της Ιερουσαλήµ συµπληρώνει την εµπειρία των µεγάλων προσκυνηµάτων. Η αγορά µε τα έντονα αρώµατα µπαχαρικών, οι µικρές αυλές µε τις ορθόδοξες εκκλησίες, τα καφενεία και τα εργαστήρια τεχνιτών δηµιουργούν την αίσθηση ενός ζωντανού µουσείου. Η καθηµερινότητα των κατοίκων συνυπάρχει µε την ιερότητα των τόπων, προσφέροντας µια πιο ανθρώπινη διάσταση στο προσκύνηµα. Τα σοκάκια µε τα σουβενίρ θυµίζουν «µοναστηράκι» όπου το παζάρι επιβάλλεται για κάθε σου αγορά.
Ο ΤΑΦΟΣ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ
Στους πρόποδες του Όρους των Ελαιών, πάνω από την Κοιλάδα του Κεδρών, βρίσκεται ένας τόπος που κρατά την πιο άµεση σχέση µε την Παναγία, τη µητέρα του Ιησού: ο περίφηµος Τάφος της Παναγίας. Πρόκειται για έναν υπόγειο, βραχώδη χώρο που, σύµφωνα µε τη χριστιανική παράδοση της Ανατολής, φιλοξένησε την ταφή της Θεοτόκου µετά την Κοίµησή της· εδώ όπου η ψυχή της λέγεται ότι «επήρε ο Χριστός» και το σώµα της βρέθηκε κενό τρεις ηµέρες µετά, ως ένδειξη της ένδοξης µεταστάσεως της Θεοτόκου προς τον ουρανό.
Το ίδιο το µνηµείο αναπτύχθηκε γύρω από µια βραχώδη σπηλιά, αρχικά µέρος ενός ρωµαϊκού νεκροταφείου του 1ου αιώνα µ.Χ., που σταδιακά ενσωµατώθηκε σε εκκλησιαστική αρχιτεκτονική µορφή. Οι πρώτες δοµές χρονολογούνται από τους πρώτους αιώνες του χριστιανισµού, µε αναφορές για ναό ήδη από τον 6ο αιώνα.
Η πρόσβαση στον χώρο γίνεται µέσω µιας κατηφορικής σκάλας που οδηγεί κατευθείαν στην τετράπλευρη σπηλιά-τάφο. Ταυτόχρονα, τα παρεκκλήσια που περιβάλλουν τον χώρο —όπως αυτό του Αγίου Ιωσήφ και των γονέων της Παναγίας, Ιωακείµ και Άννας— καταδεικνύουν πώς κάθε γωνιά της εκκλησίας έχει βαθιά κοµµάτια της παράδοσης και των προσκυνηµάτων που συνδέονται µε τη ζωή της Θεοτόκου.
Το µνηµείο σήµερα τελεί υπό το καθεστώς του καθεστώτος «Status Quo», µε κυριότητα και δικαιώµατα να µοιράζονται ανάµεσα στην Ελληνική Ορθόδοξη και την Αρµενική Αποστολική Εκκλησία, ενώ µικρότεροι χώροι παραµένουν υπό δικαιώµατα άλλων κοινοτήτων.
 |
| Η αγορά της Ιερουσαλήμ |
 |
| Η «Ιερή Πύλη» στην Ιερουσαλήμ |
ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΧΟΖΕΒΑ
Στην απόκρηµνη κοιλάδα του Χορθά, στην έρηµο της Ιουδαίας, βρίσκεται η Ιερά Μονή Χοζεβά, ένα από τα πιο εντυπωσιακά και ιστορικά µοναστικά συγκροτήµατα των Αγίων Τόπων. Χτισµένη κυριολεκτικά πάνω στον βράχο, η µονή µοιάζει να αναδύεται από το άγριο τοπίο, αποτελώντας χαρακτηριστικό παράδειγµα της πρώιµης χριστιανικής ασκητικής παράδοσης. Η ίδρυσή της ανάγεται στον 5ο αιώνα µ.Χ., όταν ασκητές εγκαταστάθηκαν στις σπηλιές της περιοχής, αναζητώντας αποµόνωση και πνευµατική άσκηση.
Κατά τη βυζαντινή περίοδο, η µονή γνώρισε ιδιαίτερη άνθηση και αποτέλεσε σηµαντικό κέντρο µοναχισµού. Ιδιαίτερη θέση στην ιστορία της κατέχει ο Άγιος Ιωάννης ο Χοζεβίτης, επίσκοπος Καισαρείας, ο οποίος συνέδεσε το όνοµά του µε τη µονή κατά τον 6ο αιώνα. Το µοναστηριακό συγκρότηµα περιλαµβάνει ναούς, κελιά και παρεκκλήσια που εναρµονίζονται απόλυτα µε το φυσικό περιβάλλον, αποτυπώνοντας τη σχέση ανθρώπου και ερήµου.
Ιδιαίτερα συγκινητική είναι η σπηλιά του Προφήτη Ηλία, όπου, σύµφωνα µε την παράδοση, βρήκε καταφύγιο κατά τη φυγή του από τον βασιλιά Αχαάβ. Η Ιερά Μονή Χοζεβά παραµένει µέχρι σήµερα σύµβολο σιωπής, αντοχής και πνευµατικής συνέχειας µέσα σε ένα τοπίο που µοιάζει να βρίσκεται εκτός χρόνου.
 |
| H σπηλιά του Προφήτη Ηλία |
Η ΛΑΥΡΑ ΤΟΥ ΟΣΙΟΥ ΣΑΒΒΑ
Στην αγκαλιά της έρηµου της Ιουδαίας, ανάµεσα σε βράχους και απόκρηµνα φαράγγια, υψώνεται ένα από τα παλαιότερα µοναστικά κέντρα του χριστιανικού κόσµου: η Λαύρα του Οσίου Σάββα του Ηγιασµένου, γνωστή και ως Mar Saba.
Ιδρυµένη το 483 µ.Χ. από τον Όσιο Σάββα, η Λαύρα ξεκίνησε ως µικρή κοινότητα ασκητών που αναζητούσαν την απόλυτη σιωπή και επικοινωνία µε τον Θεό, πολύ µακριά από τα φασαριώδη κέντρα του κόσµου.
Σταδιακά, κατέστη σηµείο πνευµατικής έλξης και θεσµοθέτησης µοναστικών κανόνων,το τυπικό που καθιέρωσε ο Όσιος Σάββας έγινε πρότυπο για τη λειτουργική και µοναστική ζωή στη Βυζαντινή Εκκλησία και πέραν αυτής, επηρεάζοντας σειρά µοναχικών κοινοτήτων σε ολόκληρο τον κόσµο.
Το συγκρότηµα της Λαύρας υψώνεται πάνω από την Κοιλάδα του Κεδρών, µε τα κτίριά του να φαίνονται σαν µια προέκταση του άγονου, πέτρινου τοπίου. Η ίδια η δόµηση, µε τα κελλιά να κρεµιούνται κυριολεκτικά από την πλαγιά των βράχων, µαρτυρεί τα δύσκολα φυσικά και κλιµατικά δεδοµένα που συνόδευσαν την αδιάλειπτη ζωή της µονής εδώ και πάνω από 1.500 χρόνια.
Η Λαύρα διατηρεί µέχρι σήµερα τον ανδρώο χαρακτήρα της, σε µια παράδοση που µοιάζει να έχει παγώσει στο χρόνο: µικρές σκήτες και σπήλαια κοντά στη µονή θυµίζουν πώς ζούσαν οι πρώτοι ασκητές, αποσχισµένοι από τα εγκόσµια, αφοσιωµένοι στην προσευχή, τη σιωπή και το µοναχικό βίο που κάποια στιγµή έφταναν και τους 5.000.
 |
| Το σκήνωμα του Αγίου Σάββα του Ηγιασμένου |
Η ΕΡΗΜΟΣ ΤΗΣ ΙΟΥΔΑΙΑΣ
Το γεωγραφικό περιβάλλον στο οποίο βρίσκονται αυτές οι ιστορικές και πνευµατικές «σφραγίδες» δεν είναι τυχαίο. Η έρηµος της Ιουδαίας —η απέραντη πεδιάδα που απλώνεται ανατολικά της Ιερουσαλήµ— κατέρχεται σταδιακά προς τα νοτιοανατολικά, έως ότου συναντήσει τον Κόλπο της Νεκράς Θάλασσας. Το υψόµετρο στην περιοχή αυτή µεταβάλλεται δραµατικά: ολόκληρη η περιοχή του Κόλπου της Νεκράς Θάλασσας βρίσκεται περίπου 430 µέτρα κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας, γεγονός που την καθιστά η χαµηλότερη ξηρά στον πλανήτη.
Η απότοµη αυτή πτώση από τα υψώµατα της Ιερουσαλήµ —σε υψόµετρο περίπου 800 µέτρων πάνω από τη στάθµη της θάλασσας— µέχρι την επιφάνεια της Νεκράς Θάλασσας δηµιουργεί ένα δραµατικό τοπίο αυθεντικής ερήµου, όπου η καυτή ατµόσφαιρα, οι βραχώδεις πλαγιές και οι στενοί φαράγγιοι αποτέλεσαν από τα αρχαία χρόνια το φυσικό σκηνικό για ασκητικές και µοναχικές αναζητήσεις.
Σε αυτό το περιβάλλον άνθισε ο µοναχισµός, και εδώ βρίσκονται µερικές από τις σηµαντικότερες πνευµατικές κληρονοµιές της χριστιανικής Ανατολής.
Ο ΠΑΝΑΓΙΟΣ ΤΑΦΟΣ ΣΤΗΝ ΠΑΛΑΙΑ ΠΟΛΗ ΤΗΣ ΙΕΡΟΥΣΑΛΗΜ
Ο Πανάγιος Τάφος στην Παλαιά Πόλη της Ιερουσαλήµ αποτελεί το κεντρικότερο και ιερότερο σηµείο της χριστιανοσύνης. Σύµφωνα µε την εκκλησιαστική παράδοση, στο ίδιο συγκρότηµα εντοπίζονται ο τόπος της Σταύρωσης, της Ταφής και της Ανάστασης του Ιησού Χριστού, γεγονός που προσδίδει στον χώρο µια µοναδική πνευµατική και ιστορική βαρύτητα. ∆εν πρόκειται απλώς για έναν ναό, αλλά για ένα σύνολο µνηµείων που συγκεντρώνουν αιώνες πίστης, συγκρούσεων και συνύπαρξης.
Η ιστορία του Παναγίου Τάφου ξεκινά τον 4ο αιώνα µ.Χ., όταν η Αγία Ελένη, µητέρα του Μεγάλου Κωνσταντίνου, εντόπισε τον Γολγοθά και τον τάφο του Χριστού, εγκαινιάζοντας την ανέγερση του πρώτου µνηµειακού ναού. Έκτοτε, καταστροφές από σεισµούς και πυρκαγιές, αλλά και µεγάλες ανοικοδοµήσεις, ιδιαίτερα κατά την περίοδο των Σταυροφοριών, διαµόρφωσαν τη σηµερινή σύνθετη αρχιτεκτονική του συγκροτήµατος. Στο εσωτερικό του ναού, ο επισκέπτης συναντά τον Φρικτό Γολγοθά στον επάνω όροφο, το Καθολικό των Ορθοδόξων µε τον Πανάγιο Τάφο στο κέντρο του, καθώς και πλήθος παρεκκλησίων που ανήκουν σε διαφορετικά χριστιανικά δόγµατα. Η συνύπαρξη αυτή διέπεται από το καθεστώς του Status Quo, το οποίο ρυθµίζει αυστηρά τα δικαιώµατα και τις λειτουργίες των κοινοτήτων. Γύρω από τον ναό, τα στενά της χριστιανικής συνοικίας, τα πατριαρχεία και τα προσκυνηµατικά καταλύµατα συνθέτουν έναν ζωντανό χώρο, όπου η καθηµερινότητα συναντά την αιώνια µνήµη.
 |
| Ο βράχος του φρικτού Γολγοθά |
 |
| Ο Λίθος της Αποκαθήλωσης |
Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΤΗΣ ΓΕΝΝΗΣΕΩΣ ΣΤΗ ΒΗΘΛΕΕΜ
Η Βασιλική της Γεννήσεως στη Βηθλεέµ δεν είναι απλώς µια από τις παλαιότερες εκκλησίες που συνεχίζουν να λειτουργούν, είναι ζωντανό µνηµείο δύο χιλιετιών θρησκευτικής ιστορίας και αρχιτεκτονικής.
Σύµφωνα µε το αρχαιολογικό και ιστορικό πλαίσιο, ο χώρος όπου βρίσκεται σήµερα η Βασιλική ταυτίστηκε ήδη από τον 4ο αιώνα µ.Χ., όταν η Αγία Ελένη, µητέρα του Μεγάλου Κωνσταντίνου, εντόπισε τη Γενέτειρα φάτνη και διέταξε την ανοικοδόµηση της πρώτης εκκλησίας πάνω στο σπήλαιο όπου, σύµφωνα µε την παράδοση, γεννήθηκε ο Ιησούς. Η αρχική βασιλική καταστράφηκε και ανοικοδοµήθηκε αρκετές φορές στη συνέχεια, η µορφή που βλέπουµε σήµερα είναι αποτέλεσµα διαδοχικών βυζαντινών, λατινικών και ανακαινισµών καθ’ όλη τη διάρκεια των αιώνων.
Το κέντρο της βασιλικής είναι η Κρύπτη της Γεννήσεως, όπου ένα ασηµένιο αστέρι σηµατοδοτεί τον παραδοσιακό τόπο της γέννησης του Χριστού. Η πρόσβαση σε αυτόν τον χώρο γίνεται από µια στενή κλίµακα κάτω από το κυρίως ναό, και στο βάθος της κρύπτης ο επισκέπτης βρίσκει ένα µικρό, άκρως συγκινητικό περιβάλλον έντονης πνευµατικότητας και ιστορικού κύρους.
Η ίδια η αρχιτεκτονική της βασιλικής αντανακλά µια σύνθεση ρωµαϊκού, βυζαντινού και µεσαιωνικού ύφους. Η είσοδος χαρακτηρίζεται από τη λεγόµενη «Πόρτα της Ταπεινοφροσύνης», µια χαµηλή είσοδος που αναγκάζει τον προσκυνητή να σκύψει συµβολικά κατά την είσοδό του στον ιερό χώρο.
Στην ευρύτερη περιοχή της Βηθλεέµ, µέσα σε λίγα βήµατα από τη βασιλική, συναντά κανείς και το οστοφυλάκιο των Νηπίων, ένα σηµείο µνήµης που συνδέεται µε την παράδοση της Σφαγής των Αθώων από τον Ηρώδη. Ο χώρος αυτός, λιτός και διατηρηµένος, λειτουργεί ως υπενθύµιση των τραγικών σελίδων της ιστορίας που ακολούθησαν τη γέννηση του Χριστού, ενισχύοντας τον προσκυνηµατικό χαρακτήρα της επίσκεψης.
 |
| Το Σπήλαιο της Γεννήσεως |
 |
| Tο οστεοφυλάκιο των Νηπίων της Σφαγής από τον Ηρώδη |
ΕΝΑ ΤΑΞΙΔΙ ΠΟΥ ΜΕΝΕΙ ΖΩΝΤΑΝΟ
Ένα προσκύνηµα στους Αγίους Τόπους δεν τελειώνει µε µια σειρά επισκέψεων, είναι µια εµπειρία που διαπερνά τον χρόνο και το χώρο, και αφοµοιώνει τον ίδιο τον επισκέπτη. Από τον Τάφο της Παναγίας, όπου η ιστορία και η λατρεία συναντώνται κάτω από την επιφάνεια της γης, µέχρι τη Βασιλική της Γεννήσεως, όπου η ανθρώπινη ελπίδα για σωτηρία εδραιώθηκε στον τόπο της Γέννησης, και από τη Λαύρα του Οσίου Σάββα, όπου η πνευµατική αφοσίωση βρήκε την απόλυτη έκφρασή της, οι Άγιοι Τόποι καθρεφτίζουν το πώς η πίστη και η ιστορία πλέκονται σε ένα αδιαίρετο νήµα.
Το ταξίδι αυτό δεν τελειώνει µε την επιστροφή. Συνεχίζεται στη µνήµη, στη συλλογική παράδοση και στην προσωπική µεταµόρφωση κάθε προσκυνητή που άγγιξε τις πέτρες, τους χώρους και τα µνηµεία αυτής της γης. Οι Άγιοι Τόποι δεν είναι απλώς προορισµός, είναι µια ζωντανή επικοινωνία του παρελθόντος µε το παρόν και µια πρόσκληση στον καθένα να βρει µέσα του την ιστορία που ακόµη γράφεται.
Δεν υπάρχουν σχόλια