Κτητικότητα και Φόβος της Απώλειας: Αντιθέσεις, Ακρότητες και Αποτελέσματα

γράφει ο Νίκος Κυριαζής

Μας σοκάρει όταν η ειδησεογραφία μιλά για φόνους, ανθρωποκτονίες και ακραία περιστατικά βίας που αποδίδονται στη ζήλια. Πίσω από τις σύντομες ειδησεογραφικές αναφορές κρύβονται ανθρώπινες σχέσεις που έχουν μετατραπεί σε πεδία έντασης, ελέγχου και συναισθηματικής έκρηξης. Αυτά τα γεγονότα δεν είναι απλώς εγκληματικές πράξεις αλλά αποτελούν ακραίες εκδηλώσεις ενός βαθύτερου ψυχολογικού και ηθικού προβλήματος, της σύγχυσης ανάμεσα στην αγάπη και την κτητικότητα, στην παραμόρφωση ουσιαστικά της αγάπης.

Η ζήλεια πηγάζει από τον φόβο της απώλειας, τη δυσπιστία και το άγχος. Είναι ένα συναίσθημα βαθιά συνδεδεμένο με τον εγωισμό, καθώς ο άνθρωπος δεν φοβάται μόνο ότι θα χάσει τον άλλον, αλλά ότι θα χάσει τον έλεγχο, την επιβεβαίωση και την εικόνα του εαυτού του. Έτσι, ο άλλος παύει να είναι πρόσωπο και μετατρέπεται σε αντικείμενο κατοχής. Σε αυτό το σημείο, η σχέση δεν είναι πλέον σχέση, αλλά μηχανισμός ελέγχου.
Αντίθετα, η αγάπη δεν έχει ως κέντρο το "εγώ", αλλά το "εσύ". Δεν είναι μια εσωτερική συναισθηματική κατάσταση που αρκεί να υπάρχει, αλλά μια διαρκής κίνηση προς τον άλλον. Έχει κατεξοχήν κοινωνικό χαρακτήρα και εκφράζεται μέσα από πράξεις. Δεν είναι αυτό που λέγεται ή απλώς βιώνεται εσωτερικά, αλλά αυτό που πραγματοποιείται.
Εδώ βρίσκεται και ένα από τα πιο ουσιαστικά κριτήρια, αν δεν υπάρχει πράξη, δεν υπάρχει αγάπη. Στην ηθική, το «γίγνεσθαι» προηγείται λογικά του «είναι», γιατί η πράξη αποδεικνύει την ύπαρξη της εσωτερικής κατάστασης. Το συναίσθημα, ακόμη κι αν υπάρχει, παραμένει αδρανές και χωρίς αντίκτυπο αν δεν ενσαρκώνεται σε πράξη που αγγίζει τον άλλον.
Σε αυτό το σημείο αναδεικνύεται η καθοριστική σημασία της ταπείνωσης. Η ταπείνωση δεν είναι αδυναμία ούτε αυτοϋποτίμηση. Είναι η απελευθέρωση από την κυριαρχία του εγώ. Γι’ αυτό και στην πνευματική παράδοση θεωρείται «στολή της θεότητος» και εικόνα των θείων ιδιοτήτων και αυτό γιατί καθιστά τον άνθρωπο ικανό να αγαπά χωρίς να κατέχει, να προσφέρει χωρίς να απαιτεί.
Η ταπείνωση αποτελεί τη βάση της «ακινησίας» απέναντι στα πάθη. Όταν ο άνθρωπος δεν έχει ανάγκη να επιβεβαιωθεί μέσω του άλλου, δεν κυριαρχείται από ζήλεια, φόβο ή ανάγκη ελέγχου. Αντίθετα, αποκτά εσωτερική σταθερότητα και ελευθερία. Η αγάπη τότε παύει να είναι εξάρτηση και γίνεται επιλογή.
Η ζήλια είναι εσωστρεφής, εστιάζει στο τι χάνω εγώ. Η αγάπη είναι εξωστρεφής, εκφράζεται στο τι προσφέρω σε εσένα. Και η ταπείνωση λειτουργεί ως το πέρασμα από το ένα στο άλλο. Χωρίς αυτήν, η αγάπη διαστρέφεται σε κτητικότητα· με αυτήν, μεταμορφώνεται σε πράξη ελευθερίας.
Σε έναν κόσμο όπου τα συναισθήματα συχνά συγχέονται και οι έννοιες αποδυναμώνονται, η διάκριση αυτή γίνεται κρίσιμη. Η αγάπη δεν είναι κατοχή, ούτε φόβος, ούτε έλεγχος. Είναι πράξη. Είναι προσφορά. Και προϋποθέτει την αποδοχή μιας θεμελιώδους αλήθειας: ότι ο άλλος δεν μας ανήκει.
Τελικά, η πορεία από τη ζήλεια προς την αγάπη περνά μέσα από την ταπείνωση. Είναι η μετάβαση από τον εγωισμό στην ελευθερία, από την ανάγκη στην προσφορά, από το "εγώ" στο "εσύ". Και αυτή η μετάβαση δεν δηλώνεται αλλά αποδεικνύεται καθημερινά, μέσα από τον τρόπο που επιλέγουμε να υπάρχουμε για τον άλλον.

23-4-2026