Η Μεγάλη Τεσσαρακοστή ως Πνευματικό Στάδιο Αγώνα

Τὸ στάδιον τῶν ἀρετῶν ἠνέωκται, οἱ βουλόμενοι ἀθλῆσαι εἰσέλθετε, ἀναζωσάμενοι τὸν καλὸν τῆς Νηστείας ἀγῶνα, οἱ γὰρ νομίμως ἀθλοῦντες, δικαί...

Τὸ στάδιον τῶν ἀρετῶν ἠνέωκται, οἱ βουλόμενοι ἀθλῆσαι εἰσέλθετε, ἀναζωσάμενοι τὸν καλὸν τῆς Νηστείας ἀγῶνα, οἱ γὰρ νομίμως ἀθλοῦντες, δικαίως στεφανοῦνται, καὶ ἀναλαβόντες τὴν πανοπλίαν τοῦ Σταυροῦ, τῷ ἐχθρῷ ἀντιμαχησώμεθα, ὡς τεῖχος ἄῤῥηκτον κατέχοντες τὴν Πίστιν, καὶ ὡς θώρακα τὴν προσευχήν, καὶ περικεφαλαίαν τὴν ἐλεημοσύνην, ἀντὶ μαχαίρας τὴν νηστείαν, ἥτις ἐκτέμνει ἀπὸ καρδίας πᾶσαν κακίαν. Ὁ ποιῶν ταῦτα, τὸν ἀληθινὸν κομίζεται στέφανον, παρὰ τοῦ Παμβασιλέως Χριστοῦ, ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῆς Κρίσεως. (Κατανυκτικό Ιδιόμελο που ψάλλεται την Κυριακή της Τυρινής )

γράφει ο Νίκος Κυριαζής 

Η περίοδος της Μεγάλης Τεσσαρακοστής παρουσιάζεται από την Εκκλησία όχι απλώς ως ένα χρονικό διάστημα περιορισμών, αλλά ως ένας ιδιαίτερος πνευματικός χρόνος με βαθύ παιδαγωγικό χαρακτήρα. Ο ύμνος «Τὸ στάδιον τῶν ἀρετῶν ἠνέωκται» συνοψίζει με μοναδικό τρόπο το νόημα αυτής της περιόδου, χρησιμοποιώντας την εικόνα του σταδίου για να περιγράψει την πνευματική ζωή ως αγώνα.
Η εικόνα αυτή υποδηλώνει ότι η πορεία προς τον Θεό δεν είναι κάτι εύκολο ή αυτόματο. Απαιτεί προσπάθεια, υπομονή και συνέπεια. Όπως οι αθλητές προετοιμάζονται με κόπο και πειθαρχία για έναν αγώνα, έτσι και ο χριστιανός καλείται να αγωνιστεί πνευματικά με νηστεία, προσευχή και μετάνοια. Ο αγώνας αυτός δεν πηγάζει από φόβο ή καταναγκασμό, αλλά από ελεύθερη διάθεση και αγάπη προς τον Θεό.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στον τρόπο του αγώνα. Ο ύμνος τονίζει ότι όσοι αγωνίζονται «νομίμως», δηλαδή με ταπείνωση, ειλικρίνεια και σωστή πνευματική στάση, θα λάβουν τον πνευματικό «στέφανο». Η ανταμοιβή αυτή δεν είναι υλική, είναι η χαρά της κοινωνίας με τον Χριστό και η σωτηρία της ψυχής.
Στο ίδιο πνεύμα εντάσσεται και η εικόνα της πνευματικής πανοπλίας. Ο άνθρωπος καλείται να οπλιστεί με την πίστη που τον στηρίζει, την προσευχή που ενισχύει την καρδιά, την ελεημοσύνη που καλλιεργεί την αγάπη και τη νηστεία που συμβάλλει στον καθαρισμό της καρδιάς από τα πάθη. Έτσι καθίσταται σαφές ότι η νηστεία δεν είναι απλώς αποχή από ορισμένες τροφές, αλλά τρόπος ζωής που συνδέεται με την εγκράτεια, την ταπείνωση και τη φροντίδα για τον συνάνθρωπο.
Η θεολογική αυτή κατανόηση της Τεσσαρακοστής συναντά, σε επίπεδο φιλοσοφικού προβληματισμού, την έννοια της κάθαρσης όπως διατυπώνεται στον Φαίδων του Πλάτων. Εκεί, ο Σωκράτης ορίζει την κάθαρση ως την προσπάθεια της ψυχής να συγκεντρωθεί στον εαυτό της, απαλλαγμένη από τις «αλυσίδες» και τις πλάνες του σώματος. Η φιλοσοφία παρουσιάζεται ως «μελέτη θανάτου», δηλαδή ως συνεχής άσκηση αποχωρισμού από την κυριαρχία των αισθήσεων, ώστε η ψυχή να προσεγγίσει το «Όντως Όν».
Στην πλατωνική σκέψη, οι αρετές, η σωφροσύνη, η ανδρεία και η δικαιοσύνη, δεν αποτελούν απλές κοινωνικές συμβάσεις, αλλά μέσα καθαρμού της ψυχής. Η φρόνηση, ως ύψιστη μορφή γνώσης, συνιστά την τελειότερη κάθαρση. Παρότι η χριστιανική θεολογία δεν ταυτίζεται με αυτή την αντίληψη του χωρισμού ψυχής και σώματος, αναγνωρίζει την ανάγκη εσωτερικής απελευθέρωσης από τα πάθη, όχι για την απόρριψη του σώματος, αλλά για τη μεταμόρφωση ολόκληρου του ανθρώπου.
Στο πλαίσιο αυτό, η Μεγάλη Τεσσαρακοστή γίνεται χρόνος αυτογνωσίας. Όπως επισημαίνει ο π. Φιλόθεος Φάρος, ο άνθρωπος συχνά έχει ελάχιστη επίγνωση του εσωτερικού του κόσμου και βρίσκεται σε αδιέξοδο όταν περιμένει από εξωτερικούς παράγοντες να «φτιαχτεί» η ζωή του. Η αληθινή ζωή, όμως, προϋποθέτει αλλαγή, ό,τι δεν αλλάζει, νεκρώνεται. Αν ο άνθρωπος αρνείται να μεταμορφωθεί, μένει εκτός της πραγματικότητας.
Η Τεσσαρακοστή, λοιπόν, δεν είναι περίοδος στείρας στέρησης, αλλά πορεία επιστροφής στην ουσία της ζωής. Είναι ευκαιρία εσωτερικού καθαρισμού, ανανέωσης και πνευματικής προετοιμασίας, ώστε το μήνυμα της Ανάστασης να βιωθεί όχι απλώς ως εορταστικό γεγονός, αλλά ως προσωπική εμπειρία αναγέννησης και ελπίδας. Το πνευματικό στάδιο παραμένει ανοιχτό, η είσοδος σε αυτό είναι πάντοτε ελεύθερη και ο αγώνας οδηγεί στη συνάντηση με τον Χριστό, που αποτελεί τον αληθινό και αιώνιο «στέφανο».

Για το kalavrytanews.com
Νίκος Κυριαζής
Δημοσιογράφος
Μέλος της Ένωσης Συντακτών
Περιοδικού και Ηλεκτρονικού Τύπου (ΕΣΠΗΤ)